خیلی‌ها وقتی وارد دعواهای خیابانی می‌شوند، اولین چیزی که ذهنشان را مشغول می‌کند این است که فقط می‌خواستم بترسانمش، اما ای کاش می‌دانستند که قانون‌گذار حتی برای همان لحظه‌ی ترساندن هم چه مجازات‌های سنگینی کنار گذاشته است. در این مقاله، من به عنوان مشاور شما، تمام زیروبم‌های جرم چاقوکشی، نرخ‌های جدید دیه در سال ۱۴۰۴ و راه‌های دفاع قانونی را به زبان کاملاً ساده برایتان باز می‌کنم.

جرم چاقوکشی چیست؟ 

قانون‌گذار در ماده ۶۱۷ خیلی صریح تکلیف را روشن کرده است. طبق این ماده، هر کسی که با چاقو یا هر اسلحه دیگری قدرت‌نمایی کند، یا برای مردم مزاحمت ایجاد نماید، یا با کسی گلاویز شود، اگر کارش به حد «محاربه» نرسد، به حبس و شلاق محکوم می‌شود.

در عرف جامعه، وقتی کسی چاقو می‌کشد، می‌گوییم چاقوکشی کرده است، اما جالب اینجاست که در کتاب قانون، ما عنوانی به اسم «جرم چاقوکشی» به صورت مستقل نداریم. در واقع، این عمل بسته به اینکه چطور انجام شود، زیر مجموعه‌ی چند جرم دیگر قرار می‌گیرد.

وقتی کسی از چاقو یا هر وسیله برنده و تیز دیگری برای نشان دادن قدرت خودش استفاده کند، یا بخواهد کسی را بترساند، یا از این طریق پول و مالی را از کسی به زور بگیرد (اخاذی)، مرتکب این جرم شده است. حالا نکته جالب اینجاست که حتی اگر شما به طرف مقابل زخم هم نزنید و فقط چاقو را به قصد ترساندن بیرون بیاورید، باز هم از نظر قانون مجرم هستید.

انواع جرم چاقو زنی، چاقو کشی و تهدید

خیلی وقت‌ها این کلمات را پشت سر هم می‌شنویم، اما هر کدام بار حقوقی متفاوتی دارند. اجازه دهید این موارد را برایتان کالبدشکافی کنم:

۱. چاقو زنی (ایراد ضرب و جرح)

این مرحله یعنی کار از تهدید گذشته و تیغه چاقو با بدن فرد مقابل تماس پیدا کرده است. در اینجا مجازات کاملاً بستگی به این دارد که چه عضوی آسیب دیده باشد، چقدر عمیق باشد و آیا باعث نقص عضو شده است یا خیر. اگر خدای نکرده منجر به فوت شود، حکم قصاص در انتظار مرتکب خواهد بود.

۲. چاقوکشی (تهدید و قدرت‌نمایی)

در این حالت لزوماً جراحتی رخ نمی‌دهد. فرد فقط چاقو را بیرون می‌آورد تا بگوید «من قوی هستم» یا طرف مقابل را مجبور به کاری کند. جالب اینجاست که همین عمل ساده هم می‌تواند سال‌ها از عمر شما را پشت میله‌های زندان هدر بدهد.

۳. دفاع مشروع با چاقو؛ سپر بلا یا تله؟

حالا یک سوال مهم: اگر کسی به من حمله کرد و من برای نجات جانم چاقو کشیدم چه؟. طبق ماده ۱۵۶ قانون مجازات، اگر برای دفاع از جان، مال یا ناموس خودتان یا دیگری، در برابر خطری که همین الان وجود دارد دست به چاقو ببرید، تحت شرایط خاصی مجازات نمی‌شوید. شرایط دفاع مشروع:

• خطر واقعی باشد و نه در تخیل شما.

• راه دیگری برای فرار یا کمک گرفتن وجود نداشته باشد.

• دفاع شما با حمله‌ای که بهتان شده همخوانی داشته باشد (تناسب رعایت شود).

مجازات چاقوکشی در ملاء عام و حمل آن

برخلاف تصور خیلی‌ها، صرفاً راه رفتن با چاقو در جیب همیشه جرم نیست، مگر اینکه برای کارهای خطرناک باشد. اما قانون در مورد بعضی وسایل خیلی سخت‌گیر است.

• حکم حمل سلاح‌های خاص: 

حمل قمه، شمشیر، قداره و پنجه بوکس که فقط برای درگیری ساخته شده‌اند، جرم است. حتی واردات و تولید این‌ها هم جریمه‌های سنگینی دارد.

• چاقوکشی در ملاء عام: 

اگر کسی در خیابان، معابر عمومی یا پارک‌ها چاقو بکشد، چون امنیت روانی کل جامعه را به هم می‌زند، جرمش سنگین‌تر است. بر اساس ماده ۶۱۸، اگر این کار باعث هیاهو و اخلال در نظم شود، مجازات حبس و شلاق در پی دارد.

وقتی جرم به «محاربه» تبدیل می‌شود

گاهی اوقات چاقوکشی از یک دعوای دونفره فراتر می‌رود. اگر کسی به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا برای ترساندن آن‌ها سلاح بکشد (حتی چاقو) و این کارش باعث ناامنی در محیط شود، به او «محارب» می‌گویند. مجازات محاربه بسیار سنگین است و شامل یکی از این موارد می‌شود:

 ۱. اعدام. 

۲. صلب (به صلیب کشیدن). 

۳. قطع دست راست و پای چپ. 

۴. نفی بلد (تبعید).

دیه چاقوکشی در سال ۱۴۰۴

دیه، در واقع پولی است که برای جبران آسیب‌های بدنی پرداخت می‌شود. از طرفی، هر سال رئیس قوه قضائیه نرخ جدید را اعلام می‌کند. با توجه به تورم و شرایط اقتصادی، مبلغ دیه در سال‌های اخیر رشد زیادی داشته است.

در سال ۱۴۰۴، نرخ دیه با رشد حدود ۳۳ درصدی همراه بوده است:

• دیه کامل در ماه‌های غیرحرام: ۱ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان.

• دیه کامل در ماه‌های حرام (مثل محرم و رجب): این مبلغ با افزایش همراه شده و به بیش از ۲ میلیارد تومان می‌رسد (بر اساس روال سال‌های قبل که یک‌سوم به دیه کامل اضافه می‌شود).

جدول دیه برای آسیب‌های ناشی از چاقو (سال ۱۴۰۴)

در اینجا لیست برخی از جراحات رایج و مبالغ تقریبی آن‌ها را برای شما آورده‌ام:

نکته بسیار مهم: اگر آسیب وارد شده در قانون مبلغ مشخصی نداشته باشد، قاضی بر اساس نظر پزشکی قانونی مبلغی به نام «ارش» تعیین می‌کند.

مجازات افراد زیر ۱۸ سال و کسانی که بار اولشان است

شاید فکر کنید چون سن فرد پایین است یا سابقه ندارد، قانون از او می‌گذرد. اما واقعیت این است که قانون‌گذار برای نوجوانان هم برنامه‌های اصلاحی خاصی دارد.

برای نوجوانان (۹ تا ۱۵ سال):

در این سن معمولاً به جای زندان، از روش‌های تربیتی استفاده می‌شود:

• تسلیم به والدین با اخذ تعهد.

• فرستادن به کلاس‌های آموزشی یا مشاوره.

• در موارد شدید، نگهداری در کانون اصلاح و تربیت.

برای نوجوانان (۱۵ تا ۱۸ سال):

این افراد مجازات‌های جدی‌تری را لمس می‌کنند:

• اگر جرم خیلی سنگین باشد، ۲ تا ۵ سال در کانون نگهداری می‌شوند.

• پرداخت جریمه‌های نقدی هم بخشی از مجازات آن‌هاست.

در مورد بار اولی‌ها: اگر کسی برای اولین بار دست به چاقو ببرد، قانون همان مجازات اصلی را در نظر می‌گیرد. با این حال، اگر فرد پشیمان باشد و شاکی هم نداشته باشد، قاضی ممکن است در حکم او تخفیف بدهد.

آیا رضایت شاکی باعث بسته شدن پرونده چاقو کشی می‌شود؟

این یکی از بزرگترین اشتباهاتی است که مردم فکر می‌کنند. باید بدانید که جرم چاقوکشی دارای دو جنبه است: ۱. جنبه خصوصی: که همان آسیب به فرد است. ۲. جنبه عمومی: که همان به هم زدن آرامش جامعه است.

چاقوکشی یک جرم غیرقابل گذشت است. این یعنی حتی اگر شاکی شما را ببخشد و رضایت کتبی بدهد، باز هم دادستان به خاطر جنبه عمومی جرم، شما را رها نمی‌کند و باید مجازات قانونی (مثل حبس یا شلاق) را تحمل کنید. البته رضایت شاکی در اینجا به عنوان یک عامل مهم برای «تخفیف» مجازات عمل می‌کند، اما باعث «خلاصی کامل» نمی‌شود.

راه‌های اثبات جرم چاقوکشی در دادگاه

برای اینکه قاضی قانع شود کسی چاقوکشی کرده، به دلایل محکمی نیاز است:

• شهادت شهود: افرادی که صحنه را دیده‌اند و حاضرند در دادگاه قسم بخورند.

• فیلم دوربین‌های مداربسته: امروزه در اکثر خیابان‌ها دوربین وجود دارد و این فیلم‌ها مدرک بسیار قوی هستند.

• گزارش پزشکی قانونی: که نشان می‌دهد زخم با چه وسیله‌ای و با چه شدتی ایجاد شده است.

• اقرار متهم: اگر خود فرد اعتراف کند.

• علم قاضی: یعنی قاضی با دیدن شواهد و قرائن به این نتیجه برسد که جرم رخ داده است.