تقسیط مهریه در سال ۱۴۰۵ + جدول اقساط و شرایط اعسار

پرداخت حقوق مالی زوجه، یکی از مهم‌ترین مباحث حقوق خانواده در کشور ما به شمار می‌رود. بر اساس موازین شرعی و قانونی، این حق مالی از همان لحظه جاری شدن صیغه عقد بر ذمه شوهر قرار می‌گیرد و او شرعاً و قانوناً بدهکار همسر خود محسوب می‌شود. در این مقاله از پلتفرم خدمات حقوقی وکیل‌کده، قصد داریم صفر تا صد قسط‌بندی این دین شرعی را با دقتی بالا و بی کم و کاست بررسی کنیم. وکلای سایت وکیل‌کده با سابقه درخشان در پیگیری این قبیل پرونده‌ها، اطلاعات دقیقی را برای شما مهیا کرده‌اند تا با آگاهی بالا، روند قضایی خود را به درستی و بدون ابهام طی کنید.

در طول سالیان متمادی، قوانین مربوط به دعاوی خانواده دستخوش تغییرات متعددی شده‌اند. هدف از این تغییرات، حبس‌زدایی و جلوگیری از زندانی شدن بدهکاران مالی بوده است. از طرف دیگر، احقاق حقوق زوجه نیز اهمیتی مبرم دارد. در این توازن حقوقی، بحث اعسار و پرداخت قسطی مطرح می‌شود که در ادامه این مطلب، جزئیات آن را به تفکیک بررسی خواهیم کرد.

تقسیط مهریه چیست و قانون جدید چه می‌گوید؟

زمان مطالبه حقوق زوجه، گاهی مرد توانایی پرداخت یکجای دین خود را ندارد. در این حالت، پای قانونی به نام «اعسار» به میان می‌آید. اعسار در لغت به معنای رنج و سختی و در اصطلاح حقوقی به معنای ناتوانی مالی است. هنگامی که یک مرد به دلیل نداشتن دارایی کافی (به جز مستثنیات دین) نتواند بدهی همسرش را یکجا بپردازد، دادگاه با بررسی اوضاع اقتصادی و درآمد وی، این بدهی را به صورت اقساطی درمی‌آورد.

قانون جدید در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، بیشتر بر روی توانمندی مالی مرد تمرکز دارد. حبس بدهکاران مالی محدود شده است. بر اساس قوانین مصوب، فقط تا سقف ۱۱۰ سکه طلا امکان صدور حکم جلب وجود دارد. این عدد به هیچ وجه سقف بدهی مرد نیست؛ بلکه سقف ضمانت اجرای کیفری (زندان) است. برای مقادیر بالاتر از ۱۱۰ سکه، تنها در صورت اثبات دارایی مرد از سوی زن، می‌توان آن اموال را توقیف کرد و در غیر این صورت، مرد بابت مازاد بر ۱۱۰ سکه زندانی نخواهد شد. همچنین، اگر مرد در مدت ۳۰ روز پس از صدور اجراییه، دادخواست ادعای تنگدستی خود را در مراجع قضایی ثبت کند، از حبس او تا زمان صدور رای قطعی جلوگیری خواهد شد.

تفاوت تقسیط در مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه

این حق مالی به دو شکل در عقدنامه‌ها ثبت می‌شود و مقررات هر کدام با دیگری تفاوت‌هایی دارد:

عندالمطالبه: در این حالت، زن هر زمان که اراده کند، می‌تواند دین خود را بگیرد. مرد موظف به پرداخت فوری است. اگر مرد بضاعت مالی نداشته باشد، بار اثبات این بی‌پولی بر دوش خود اوست. یعنی مرد باید با تسلیم مستندات و آوردن شاهد به دادگاه، اعسار خود را با شواهد قطعی ثابت کند تا قاضی به او مهلت دهد و بدهی را قسطی کند.

عند الاستطاعة: در این نوع تعهد، پرداخت بدهی منوط به استطاعت و توانمندی مالی مرد است. در اینجا، بار اثبات بر دوش زن است. زن باید به دادگاه ثابت کند که شوهرش دارایی کافی دارد. اگر دارایی شوهر برای پرداخت یکجا کافی نباشد، دادگاه بر اساس همان دارایی محدود، حکم به قسط‌بندی می‌دهد. در این حالت، امکان گرفتن حکم جلب و زندانی کردن مرد به دلیل نپرداختن پول وجود ندارد، زیرا از ابتدا شرط پرداخت، داشتن پول بوده است.

آیا برای قسط‌ بندی مهریه، رضایت زن شرط است؟

بسیاری از افراد گمان می‌کنند که برای قسطی شدن بدهی، حتماً باید همسرشان رضایت کتبی بدهد. در صورتی که تصمیم‌گیری در این مورد مستقیماً بر عهده قاضی پرونده است. اگر مرد مدارک مستدلی به دادگاه تقدیم کند، شهود معتبری بیاورد و عدم بضاعت او برای دادگاه محرز شود، قاضی مستقلاً رای به قسط‌بندی می‌دهد و مخالفت زن مانع این کار نخواهد شد.

با این وجود، زن حق دفاع و اعتراض دارد. او می‌تواند با معرفی دارایی‌های مخفی شوهر، حساب‌های بانکی پنهان یا اسناد مالکیت، ادعای تنگدستی او را باطل کند. در صورتی که زن بتواند ملائت (دارا بودن) مرد را ثابت کند، قاضی درخواست قسطی شدن را رد کرده و دستور توقیف آن اموال را صادر می‌کند.

جدول اقساط مهریه در سال ۱۴۰۵ 

تعیین اقساط هیچ چارچوب ریاضی ثابتی در قانون ندارد و همه چیز به تشخیص قاضی وابسته است. با این حال، در این بخش، یک جدول حدودی بر اساس رویه غالب دادگاه‌ها در این روزها آورده شده است. این ارقام قطعی نیستند و قاضی بر اساس اوضاع هر فرد، رای مختص به او را صادر می‌کند.

برای درک بهتر روند قسط بندی مهریه، دانستن اینکه چه اموالی از مرد قابل توقیف است و چه اموالی قابل توقیف نیست (مستثنیات دین)، اهمیت بالایی دارد. به همین جهت، جدول دوم را نیز برای شما رسم کرده‌ام:

جدول اموال قابل توقیف و غیرقابل توقیف (مستثنیات دین) بابت مهریه

پیش قسط مهریه چند سکه است؟ (حداقل و حداکثر مبالغ)

همان‌طور که در جدول بالا مشاهده کردید، دادگاه برای شروع روند پرداخت، مبلغی را به عنوان پیش‌پرداخت تعیین می‌کند. حداقل و حداکثر مشخصی در قانون نوشته نشده است. قاضی با توجه به فیش حقوقی، گردش حساب و اموال مرد، این مبلغ را مشخص می‌کند.

در رویه قضایی این روزها، معمولاً بین ۱ تا ۱۰ سکه به عنوان پیش‌پرداخت تعیین می‌شود. قاضی بررسی می‌کند که آیا مرد در ماه‌های گذشته توانسته پولی پس‌انداز کند یا خیر. اگر مرد به شدت تنگدست باشد و این موضوع با شهادت گواهان تایید شود، ممکن است قاضی این رقم را به مبالغ نقدی بسیار پایین، کسر کوچکی از یک سکه، و یا حتی در موارد نادر به صفر کاهش دهد تا مرد مستقیماً وارد مرحله پرداخت اقساط دوره‌ای شود.

اقساط مهریه ماهیانه است یاسالیانه؟ (بررسی رویه دادگاه‌ها)

پرداخت‌ها معمولاً به صورت چند ماه یک‌بار مقرر می‌شوند. با توجه به قیمت بالای طلا و تورم موجود، کمتر دادگاهی حکم به پرداخت ماهانه یک سکه تمام می‌دهد، زیرا پرداخت چنین مبلغی از توان اکثر افراد خارج است. رویه قضایی غالب، پرداخت یک ربع سکه در ماه، یا یک سکه تمام هر شش الی دوازده ماه است.

عواملی که بر این زمان‌بندی اثر می‌گذارند عبارتند از: هزینه‌های جاری زندگی مرد، بدهی‌های دیگر او، داشتن فرزند از ازدواج فعلی یا ازدواج‌های قبلی، و هزینه‌های درمانی. دادگاه تلاش می‌کند رقمی را تعیین کند که مرد توانایی پرداخت آن را داشته باشد تا از صدور احکام جلب بی‌حاصل جلوگیری شود.

نحوه محاسبه اقساط در صورت تغییر شدید قیمت سکه (دادخواست تعدیل)

یکی از معضلات اصلی مردان، نوسانات شدید بازار طلا است. مردانی که قبلاً حکم قطعی گرفته‌اند و مثلاً موظف به پرداخت یک سکه در هر سه ماه بوده‌اند، با افزایش ناگهانی قیمت سکه، ممکن است در پرداخت اقساط دچار مشکل شوند.

در این حالت، قانون چاره‌ای به نام «تعدیل» در نظر گرفته است. مرد می‌تواند با تقدیم دادخواست تعدیل اقساط به همان دادگاهی که رای اولیه را صادر کرده است، تقاضا کند که فواصل زمانی پرداخت طولانی‌تر شود. مثلاً از دادگاه می‌خواهد که پرداخت یک سکه در سه ماه، به یک سکه در شش ماه یا هشت ماه تغییر یابد. دادگاه مجدداً اوضاع تورم و درآمد مرد را بررسی کرده و در صورت اثبات، رای به تعدیل می‌دهد. زن نیز در مقابل حق دارد اگر متوجه افزایش درآمد مرد شد، درخواست تعدیل داده و فواصل زمانی را کوتاه‌تر کند.

شرایط قسط‌بندی مهریه برای اقشار خاص

نحوه تقسیط مهریه برای کارگران و کارمندان (بر اساس فیش حقوقی)

مردانی که حقوق‌بگیر دولت، نهادهای عمومی یا بخش خصوصی هستند و فیش حقوقی معتبری دارند، اوضاع متفاوتی خواهند داشت. بر اساس ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، توقیف حقوق این افراد قواعد خاصی دارد.

اگر مرد کارمند، همسر دیگری نداشته باشد و فرزندان تحت تکفل نیز نداشته باشد (یعنی مجرد محسوب شود یا همسرش طلاق گرفته و فرزندی نزد او نباشد)، یک سوم حقوق ماهیانه او کسر و مستقیماً به حساب زن واریز می‌شود. اما اگر این مرد همسر یا فرزند تحت تکفل داشته باشد، برای حفظ معیشت خانواده جدید او، تنها یک چهارم حقوقش بابت این دین کسر می‌گردد. این کسر حقوق تا زمان تسویه سراسر بدهی ادامه خواهد یافت. اگر مبلغ کسر شده برای پوشش دادن دین کافی نباشد، ممکن است دادگاه علاوه بر کسر حقوق، پرداخت اقساط جداگانه‌ای را نیز برای مرد معین کند.

اگر مرد توان پرداخت هیچ قسطی را نداشته باشد چه می‌شود؟

بسیاری از مردان با تصور اینکه بیکار هستند و هیچ درآمدی ندارند، گمان می‌کنند از پرداخت دین شرعی خود معاف خواهند شد. اما بیکاری و نداشتن درآمد، به معنای معافیت از پرداخت بدهی نیست. حقوق زوجه یک دین ممتاز است و حتی مرد بیکار هم باید آن را بپردازد.

در چنین اوضاعی، قاضی کمترین مقدار ممکن را برای اقساط تعیین می‌کند تا مرد به مرور زمان بدهی خود را بدهد. پرداخت سالی یک ربع سکه یا سکه تمام از جمله آرای متداول برای افراد بدون درآمد است. دادگاه این فرض را در نظر می‌گیرد که مرد به هر حال برای زنده ماندن حداقل درآمدی دارد و باید بخش کوچکی از آن را به بدهی خود اختصاص دهد.

راهنمای گام‌به‌گام ثبت دادخواست اعسار از پرداخت مهریه

مردانی که توانایی تسویه نقدی بدهی خود را ندارند، باید روندی قضایی را طی کنند. این مراحل باید با دقت و در زمان‌بندی مقرر انجام شود تا از تبعات قانونی جلوگیری گردد.

مدارک لازم برای قسطی کردن مهریه

برای ثبت دعوا در مراجع قضایی، اسناد متعددی باید جمع‌آوری و ضمیمه پرونده شود. این اسناد عبارتند از:

• تصویر مصدق کارت ملی و شناسنامه زوج

• سند ازدواج (عقدنامه)

• دادنامه محکومیت قطعی که از سوی دادگاه صادر شده است

• فهرست دقیق و ریز دارایی‌ها (اعم از منقول مانند خودرو و غیرمنقول مانند زمین و خانه)

• صورت‌حساب بانکی سراسر حساب‌های متعلق به زوج در یک سال گذشته

• فهرست نقل و انتقال دارایی‌ها در یک سال اخیر (برای بررسی اینکه آیا مرد دارایی خود را به قصد فرار از دین واگذار کرده است یا خیر)

• استشهادیه کتبی امضا شده توسط شاهدان معتبر

شرایط شهود در استشهادیه اعسار

شهادت گواهان یکی از ارکان اصلی اثبات تنگدستی است. دو مرد بالغ، عاقل و عادل باید استشهادیه محلی را امضا کنند. شاهدان باید به طور دقیق از اوضاع معیشتی، نوع شغل و میزان درآمد مرد باخبر باشند. آنها باید در برگه استشهادیه قید کنند که مدت‌هاست با این شخص معاشرت دارند و می‌دانند که او توانایی مالی برای تسویه یکجای دین خود را ندارد.

علاوه بر امضای برگه، حضور این شاهدان در روز رسیدگی در دادگاه الزامی است. قاضی از آنها سوگند یاد می‌کند و ممکن است سوالات دقیقی درباره هزینه‌های زندگی مرد از آنها بپرسد. تناقض در گفته‌های شاهدان می‌تواند باعث رد شدن دعوای مرد شود.

مراحل رسیدگی در دادگاه خانواده و اجرای احکام

پس از تکمیل مدارک، مرد باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست خود را ثبت کند. پرونده به شعبه دادگاهی که رای اولیه را صادر کرده است ارجاع می‌شود. مدیر دفتر دادگاه وقت رسیدگی را مشخص کرده و زمان آن را از طریق سامانه ثنا به هر دو طرف ابلاغ می‌نماید.

در روز دادگاه، قاضی اظهارات مرد و همسرش را می‌شنود. زن می‌تواند دفاعیات خود را مطرح کرده و اگر اسنادی مبنی بر دارایی مخفی شوهر دارد، به دادگاه تقدیم کند. قاضی پس از استماع شهادت گواهان و بررسی نتیجه استعلام‌های ثبتی، راهور و بانکی، تصمیم خود را اتخاذ کرده و رای مبنی بر قبولی یا رد ادعای تنگدستی را انشا می‌نماید.

مهلت قانونی برای ثبت دادخواست اعسار (قانون ۳۰ روزه)

زمان‌بندی در این پرونده‌ها بسیار مهم و اساسی است. قانون‌گذار مهلت مشخصی را برای مرد تعیین کرده است. مرد از تاریخ ابلاغ اجراییه، تنها ۳۰ روز فرصت دارد تا دادخواست خود را به ثبت برساند.

اگر مرد در این مهلت ۳۰ روزه اقدام کند، دادگاه تا زمان مشخص شدن نتیجه قطعی پرونده اعسار، از جلب و حبس او خودداری می‌کند. اما اگر این زمان سپری شود و مرد هیچ اقدامی نکند، زن می‌تواند فوراً حکم جلب او را بگیرد و مرد مستقیماً روانه زندان خواهد شد. پس از رفتن به زندان نیز مرد می‌تواند این دادخواست را بدهد، اما مسلماً روند کار بسیار دشوار تر خواهد بود.

عواقب و مجازات عدم پرداخت اقساط مهریه

هنگامی که دادگاه با بررسی سراسر جوانب، بدهی را قسطی کرد، مرد موظف است در موعد های مقرر به تعهد خود عمل کند. قانون برای کسانی که از پرداخت اقساط شانه خالی می‌کنند، تبعات سنگینی در نظر گرفته است.

اگر مرد اقساط مهریه را پرداخت نکند، حکم جلب صادر می‌شود؟

بله. همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، تا سقف ۱۱۰ سکه ضمانت اجرای کیفری به قوت خود باقی است. اگر مرد اقساط تعیین شده توسط دادگاه را سر موعد نپردازد، همسر او می‌تواند با مراجعه به دایره اجرای احکام مدنی، مراتب تخلف را گزارش دهد. در این حالت، قاضی اجرای احکام دستور دستگیری و جلب شوهر را صادر می‌کند و مرد تا زمان تسویه اقساط عقب‌افتاده در بازداشت خواهد ماند.

تاخیر در پرداخت پیش‌قسط یا اقساط چه تبعاتی دارد؟

تاخیر در پرداخت‌ها علاوه بر خطر جلب فوری، امکان توقیف دارایی‌های جدید را نیز به همراه دارد. فرض کنید مردی در پرداخت اقساط خود بی‌نظمی می‌کند و در همین حین، پولی به حساب او واریز می‌شود یا ارثی به او می‌رسد. همسر او می‌تواند بلافاصله از طریق اجرای احکام، دستور مسدودی حساب بانکی یا توقیف سهم‌الارث را بگیرد. همچنین امکان ممنوع‌الخروج کردن مرد در صورت انباشته شدن بدهی‌ها وجود دارد.

آیا با نپرداختن اقساط، مهریه دوباره حال (فوری) می‌شود؟

یکی از قوانین سخت‌گیرانه و تنبیهی برای بدهکاران متخلف این است که اگر مرد سه قسط متوالی از اقساط خود را نپردازد، مصوبه قسط‌بندی لغو می‌شود. در این حالت حقوق زوجه اصطلاحاً به وضعیت «حال» یا فوری درمی‌آید. یعنی امتیازی که دادگاه به مرد داده بود از بین می‌رود و مرد موظف می‌شود تمام مبلغ باقیمانده بدهی را به صورت یکجا بپردازد، که این امر مستقیماً به صدور حکم جلب برای کل مبلغ (تا سقف ۱۱۰ سکه) منتهی خواهد شد.

اشتباهات مهلک مردان در پروسه تقسیط مهریه!

پرونده‌های مالی خانواده دارای ظرافت‌های حقوقی بسیاری هستند. مردان در استرس مواجهه با بدهی‌های سنگین، گاهی دست به اقداماتی می‌زنند که اوضاع پرونده را به شدت وخیم می‌کند.

خطر انتقال اموال و جرم فرار از دین

یکی از شایع‌ترین و در عین حال مخرب‌ترین اشتباهات مردان این است که به محض بروز اختلاف با همسر یا به محض ابلاغ اجراییه، دارایی‌های خود (نظیر خانه، ماشین، زمین) را به نام اقوام درجه یک یا دوستان خود منتقل می‌کنند.

قانون‌گذار این عمل را جرم تلقی کرده و عنوان «معامله به قصد فرار از دین» را بر آن نهاده است. اگر زن بتواند ثابت کند که این انتقال صوری و صرفاً برای فرار از پرداخت حقوق او بوده است، دادگاه این معاملات را باطل می‌کند. علاوه بر بازگرداندن مال و توقیف آن به نفع زن، مرد خطاکار و حتی فردی که با علم و آگاهی مال را به نام خود کرده است، به مجازات کیفری (از جمله حبس) محکوم خواهند شد. این کار ادعای تنگدستی مرد را نیز در دادگاه کاملاً بی‌اعتبار می‌کند.

پنهان کردن دارایی‌ها در فرم صورت مالی

همان‌طور که در بخش مدارک اشاره شد، مرد موظف است تمام اموال خود را صادقانه در فرم مربوطه بنویسد. برخی مردان حساب‌های بانکی پنهان خود را اعلام نمی‌کنند یا مالکیت خود بر سهام شرکت‌ها را کتمان می‌نمایند.

دادگاه از طریق سامانه‌های متمرکز به دارایی‌های افراد دسترسی دارد. اگر در جریان دادرسی یا پس از آن ثابت شود که مرد به دروغ خود را بی‌پول جلوه داده و دارایی‌هایش را مخفی کرده است، دعوای او بلافاصله رد می‌شود. افزون بر این، قانون برای چنین ادعاهای خلاف واقع، مجازات ۳ تا ۶ ماه حبس تعزیری در نظر گرفته است.

نمونه دادخواست‌های اقساط مهریه

استفاده از متون حقوقی دقیق و حساب‌شده، روند رسیدگی را تسریع می‌کند و از رد شدن درخواست در همان مراحل اولیه پیشگیری می‌نماید. تیم کارشناسان پلتفرم وکیل‌کده این نمونه‌ها را برای آشنایی هرچه بیشتر شما نگاشته‌اند.

نمونه دادخواست اعسار و تقسیط مهریه

ریاست محترم شعبه [شماره شعبه] دادگاه خانواده با سلام و احترام؛ به استحضار می‌رساند اینجانب [نام خواهان] به موجب دادنامه قطعی شماره [شماره دادنامه] صادره از آن شعبه محترم، محکوم به پرداخت تعداد [تعداد سکه] تمام بهار آزادی بابت حقوق مالی همسرم، خوانده محترمه خانم [نام زوجه] شده‌ام. از آنجا که اینجانب یک کارگر ساده بوده و هیچ‌گونه دارایی اعم از منقول و غیرمنقول (به جز مستثنیات دین) در تملک خود ندارم و فاقد پس‌انداز بانکی هستم، توانایی پرداخت نقدی و یکجای این مبلغ کلان را ندارم. لذا با استناد به ماده ۳ قانون اجرای محکومیت‌های مالی و با تقدیم فرم استشهادیه محلی، صورت‌جلسه دارایی‌ها و پرینت حساب‌های بانکی، تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر معافیت موقت از پرداخت یکجا و قسطی شدن دین خود را از محضر عالی دادگاه استدعا دارم.

نمونه استشهادیه محلی اعسار

بسمه تعالی اینجانبان امضا کنندگان ذیل، با علم و آگاهی شرعی و قانونی و با در نظر گرفتن خداوند متعال، گواهی می‌دهیم که آقای [نام زوج] فرزند [نام پدر] به شماره ملی [کد ملی] را به خوبی می‌شناسیم. ایشان فاقد هرگونه دارایی و بضاعت مالی برای پرداخت یکجای بدهی خود به مبلغ [مبلغ یا تعداد سکه] است. شغل ایشان [ذکر شغل دقیق] بوده و درآمد ماهیانه او به زحمت کفاف مخارج اولیه زندگی‌اش را می‌دهد و هیچ مال قابل دسترسی افزون بر مستثنیات دین ندارد. ما امضا کنندگان این برگه، حاضر به ادای سوگند در محضر دادگاه هستیم و در صورت لزوم جهت ادای توضیحات در دادگاه حاضر خواهیم شد. نام و نام خانوادگی شاهد اول: [نام] - شغل: [شغل] - امضا و اثر انگشت نام و نام خانوادگی شاهد دوم: [نام] - شغل: [شغل] - امضا و اثر انگشت

نمونه قبض اقساطی مهریه (نحوه پرداخت در اجرای احکام)

روند پرداخت به این صورت است که پس از قطعی شدن حکم، مرد دیگر مستقیماً پولی به همسرش نمی‌دهد تا از هرگونه ادعای بعدی جلوگیری شود. مرد باید در موعد مقرر به دایره اجرای احکام دادگستری مراجعه کند.

او با توجه به قیمت روز طلا، معادل ریالی سکه را به حساب سپرده تعیین شده از سوی دادگستری واریز کرده یا در صورت تمایل، عین سکه طلا را تحویل مدیر اجرا می‌دهد. سپس یک قبض رسید رسمی دریافت می‌کند که در پرونده او ثبت شده و نشان‌دهنده تسویه آن قسط خاص است. همسر وی (زوجه) نیز با در دست داشتن کارت ملی خود می‌تواند به دایره اجرا مراجعه کرده و حواله واریزی یا سکه طلا را با امضای رسید، دریافت نماید. این روش قضایی، ایمن‌ترین روش برای تسویه بدهی‌هاست.