سقف مهریه در ازدواج موقت

ازدواج موقت یا همان نکاح منقطع، یکی از شکل‌های قانونی و شرعی ازدواج در حقوق ایران است و مهریه در آن حکمی متفاوت با عقد دائم دارد. یکی از پرتکرارترین سوال‌هایی که در پرونده‌های خانواده با آن روبه‌رو می‌شویم این است که آیا برای مهریه در ازدواج موقت سقف قانونی تعیین شده است یا خیر. پاسخ کوتاه واضح است؛ قانون هیچ حداکثر و حداقلی برای مهریه عقد موقت مشخص نکرده و میزان آن تنها به توافق زن و مرد بستگی دارد. در ادامه، موضوع سقف مهریه در ازدواج موقت را گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم؛ از الزامی بودن مهریه و شرایط مالی که می‌توان مهر قرار داد، تا تفاوت سقف مهریه با قانون سکه‌ای، زمان پرداخت و روش وصول آن.

آیا برای مهریه در ازدواج موقت سقف قانونی وجود دارد؟

طبق ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی، تعیین مقدار مهر به توافق طرفین بستگی دارد. به این معنا که قانون‌گذار هیچ عدد ثابتی را به‌عنوان سقف یا کف مهریه در عقد موقت معین نکرده است. زن و مرد می‌توانند هر مبلغ یا مالی را که بر سر آن توافق کنند، مهریه قرار دهند؛ از یک مبلغ بسیار کم تا ارقام بالا.

به همین دلیل، سقف مهریه در ازدواج موقت یک عدد قانونی از پیش تعیین‌شده نیست، بلکه همان چیزی است که در زمان جاری شدن عقد میان طرفین مورد توافق قرار می‌گیرد. تنها شرط قانون این است که آنچه مهریه قرار می‌گیرد مالیت و ارزش مالی داشته باشد (ماده ۱۰۷۸). شرایط دقیق این مال را در بخش بعد توضیح می‌دهیم.

الزامی بودن تعیین مهریه در عقد موقت

مهم‌ترین تفاوت مهریه در ازدواج موقت با عقد دائم در همین نکته نهفته است. بر اساس ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی، اگر در نکاح منقطع مهریه تعیین نشود، عقد باطل است. پس در ازدواج موقت، مهریه یکی از ارکان صحت عقد به شمار می‌رود و بدون آن، صیغه از اساس اعتبار قانونی ندارد.

این در حالی است که در عقد دائم، طبق ماده ۱۰۸۷، حتی اگر مهریه ذکر نشود، ازدواج درست است و طرفین می‌توانند بعداً درباره آن توافق کنند. همچنین در عقد دائم اگر مهر مشخص نشود، زن می‌تواند مهرالمثل بگیرد؛ اما در عقد موقت چنین چیزی وجود ندارد، زیرا نبود مهریه خودِ عقد را باطل می‌کند.

در پرونده‌هایی که پیگیری کرده‌ایم بارها دیده‌ایم افراد گمان می‌کنند رضایت زن به نداشتن مهر کافی است؛ در حالی که حتی با رضایت زن نیز، عقد موقت بدون ذکر مهریه باطل خواهد بود.

تفاوت مهریه در ازدواج موقت و دائم

درجدول زیر تفاوت مهریه در ازدواج موقت و دائم را به صورت خلاصه بررسی کرده‌ایم.

شرایطی که مهریه عقد موقت باید داشته باشد

نبود سقف به این معنا نیست که هر چیزی را می‌توان مهر قرار داد. مالی که مهریه می‌شود باید چند شرط را با هم داشته باشد. این شروط شامل موارد زیر می شود.

• مالیت داشتن: باید ارزش مالی داشته باشد و قابل قیمت‌گذاری باشد.

• قابلیت تملک: باید چیزی باشد که بتوان مالک آن شد؛ مثلاً هوا یا نور خورشید مهریه نمی‌شود.

• مشروعیت: نباید از اموال حرام باشد. مشروبات الکلی، مواد مخدر و مانند آن‌ها مهریه قرار نمی‌گیرند.

• معین بودن: میزان و نوع مهر باید مشخص باشد. عبارتی مانند «هر مقدار سکه که مرد بخواهد» مبهم است و عقد را باطل می‌کند.

• قابلیت تسلیم: مرد باید بتواند مهر را در زمان مقرر به زن تحویل دهد.

• مالکیت: مالی که مهر می‌شود باید متعلق به مرد باشد؛ اگر متعلق به شخص دیگری است، رضایت او لازم است.

چه اموالی را می‌توان مهریه قرار داد؟

جدول زیر نشان می‌دهد چه چیزهایی به‌عنوان مهریه عقد موقت پذیرفته می‌شوند و چه چیزهایی پذیرفته نمی‌شوند:

همان‌طور که می‌بینید، حتی یک شاخه گل یا یک جلد کتاب نیز اگر ارزش مالی داشته باشد می‌تواند مهریه باشد، به شرط آنکه طرفین بر آن توافق کنند.

محدودیت عرفی و مبالغ رایج مهریه ازدواج موقت

اگرچه قانون سقفی برای مهریه عقد موقت قرار نداده، اما عرف و توان مالی طرفین در عمل حدودی برای آن ایجاد می‌کند. تعیین مهریه‌ای بسیار سنگین و خارج از توان مالی زوجین، از نگاه شرعی و عرفی چندان پذیرفته نیست و در دفاتر ازدواج نیز ممکن است مورد ایراد قرار گیرد.

در عمل، مهریه عقد موقت بسته به مدت و شرایط طرفین متغیر است. بر پایه آنچه در دفاتر ازدواج و پرونده‌های وکلا دیده می‌شود، این مبالغ از چند صد هزار تومان تا چند میلیون تومان تعیین می‌شوند و در برخی موارد نیز چند سکه طلا قرار داده می‌شود. این ارقام صرفاً عرفی هستند و قانون الزامی در این باره ندارد.

تفاوت سقف مهریه با قانون سکه‌ای مهریه

یکی از بزرگ‌ترین اشتباه‌های رایج این است که افراد عدد ۱۴ سکه یا ۱۱۰ سکه را با سقف مهریه اشتباه می‌گیرند. این دو موضوع به‌کلی از هم جدا هستند.

عدد سکه‌ای که در قانون مطرح می‌شود، مرز ضمانت اجرای کیفری است، نه سقف مبلغ مهریه. تا پیش از این، تا ۱۱۰ سکه در صورت امتناع مرد و توان مالی او امکان بازداشت وجود داشت و مجلس در سال ۱۴۰۴ کلیات کاهش این مرز به ۱۴ سکه را بررسی و تصویب کرد. این تغییر به مرحله تایید نهایی و شورای نگهبان مربوط می‌شود و بهتر است وضعیت روز آن را با وکیل بررسی کنید.

نکته مهم برای موضوع ما این است که این عدد، هیچ سقفی برای میزان مهریه ایجاد نمی‌کند. زوجین همچنان می‌توانند هر مقدار مهر که بخواهند تعیین کنند و زن می‌تواند تمام مهر مندرج در عقدنامه را مطالبه کند؛ تنها چیزی که تغییر می‌کند، امکان بازداشت مرد بابت مبلغ مازاد است. وکلا نیز بر همین نکته تاکید کرده‌اند که این مصوبه نه سقفی برای مهریه گذاشته و نه حقی را از زن گرفته است. پس در ازدواج موقت هم مانند عقد دائم، سقف مهریه را توافق طرفین مشخص می‌کند، نه قانون سکه‌ای.

نوع و زمان پرداخت مهریه در عقد موقت

پس از مشخص شدن میزان مهر، باید نوع و زمان پرداخت آن نیز روشن شود تا بعداً اختلافی پیش نیاید. مهریه عقد موقت می‌تواند به دو صورت تعیین شود:

از نظر زمان پرداخت نیز مهر می‌تواند حال (قابل دریافت بلافاصله پس از عقد) یا مؤجل (موکول به زمانی مشخص مانند پایان مدت صیغه) باشد. قسط‌بندی مهریه عقد موقت نیز قانونی است و طرفین می‌توانند نحوه پرداخت مرحله‌ای را توافق کنند.

حکم مهریه عقد موقت هنگام نبود نزدیکی، فوت و پایان مدت

مهریه عقد موقت پس از جاری شدن صیغه، یک حق مالی برای زن است و به‌سادگی از بین نمی‌رود. چند حالت پرتکرار را بدانید.

• اگر نزدیکی صورت گرفته باشد، تمام مهریه باید پرداخت شود.

• اگر مرد پیش از نزدیکی، باقی‌مانده مدت را ببخشد (بذل مدت)، زن مستحق نصف مهریه است.

• اگر مدت صیغه تمام شود و مهر پرداخت نشده باشد، حق زن باقی است و می‌تواند آن را مطالبه کند. پایان مدت به معنای ساقط شدن مهر نیست.

• اگر زن یا مرد فوت کند، مهریه از بین نمی‌رود؛ در صورت فوت مرد، مهر از اموال او پرداخت می‌شود و در صورت فوت زن، وراثش می‌توانند آن را مطالبه کنند.

همچنین در صورت تمدید صیغه، مهریه دوباره حکم خود را دارد؛ طرفین می‌توانند مهر تازه‌ای تعیین کنند یا همان مهر پیشین را معتبر بدانند.

مطالبه و وصول مهریه ازدواج موقت

اگر مرد مهریه را پرداخت نکند، زن می‌تواند از راه قانونی آن را وصول کند. مراحل کار به‌طور خلاصه چنین است:

1. اقدام از طریق اجرای ثبت: اگر مهر در سند رسمی ثبت شده باشد، زن با مراجعه به دفترخانه تقاضای صدور اجراییه می‌کند و اموال و حساب‌های مرد توقیف می‌شود.

2. اقدام از طریق دادگاه خانواده: در صورت نبود سند رسمی یا ادامه اختلاف، زن دادخواست مطالبه مهریه به دادگاه می‌دهد و با مدارکی مانند صیغه‌نامه و شهادت شهود، عقد و میزان مهر را اثبات می‌کند.

3. توقیف اموال و ممنوع‌الخروجی: پس از صدور حکم، اموال مرد به میزان مهر توقیف و در صورت لزوم محدودیت خروج از کشور اعمال می‌شود.

4. اعسار و تقسیط: اگر مرد توان پرداخت یک‌جا نداشته باشد، می‌تواند با دادخواست اعسار و اثبات ناتوانی مالی، مهر را به‌صورت اقساطی بپردازد.

نکته دیگر حق حبس است؛ یعنی زن می‌تواند تا دریافت مهریه از انجام وظایف زناشویی خودداری کند، البته این حق تنها در مهریه عندالمطالبه قابل اعمال است.

همراهی وکیل مهریه در پرونده‌های عقد موقت

پرونده‌های مهریه عقد موقت گاهی پیچیده‌تر از آن چیزی هستند که به نظر می‌رسند؛ به‌خصوص وقتی صیغه به‌صورت شفاهی خوانده شده یا سند رسمی وجود ندارد. در سال‌ها کار وکالت در امور خانواده، دیده‌ایم که نبود مدرک معتبر، اثبات عقد و میزان مهر را برای زن دشوار می‌کند.

یک وکیل مهریه می‌تواند بهترین روش وصول را پیشنهاد دهد، دادخواست و اجراییه را تنظیم کند و در مرحله اعسار، مدارک لازم را به دادگاه بدهد. مشورت پیش از تعیین مهر و ثبت رسمی آن نیز از بسیاری اختلاف‌های بعدی جلوگیری می‌کند.

سخن پایانی

سقف مهریه در ازدواج موقت یک عدد قانونی نیست؛ قانون نه حداکثر و نه حداقلی برای آن تعیین کرده و میزان مهر را توافق زن و مرد مشخص می‌کند. آنچه قانون بر آن سخت‌گیر است، تعیین شدن مهر است، نه مقدار آن؛ زیرا بدون مهر، عقد موقت باطل است. مالی که مهر می‌شود نیز باید ارزش مالی، مشروعیت و معین بودن داشته باشد. در نهایت، برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است مهر به‌صورت روشن و رسمی ثبت شود و در پرونده‌های اختلافی، مشورت با وکیل خانواده پیش از هر اقدام انجام گیرد.