مهریه: اثبات معاملات صوری اموال و حق طلاق زوجه بدون بخشش؟

بله، امکان اثبات معاملات صوری و ابطال آن‌ها وجود دارد و این دعاوی مشمول مرور زمان نمی‌شوند. در خصوص طلاق، مفارقت طولانی‌مدت می‌تواند از مصادیق عسر و حرج باشد، اما اثبات آن و عدم بخشش مهریه منوط به شرایط خاص و نظر دادگاه است.

بررسی تخصصی و قانونی

۱. در خصوص امکان اثبات معاملات صوری به قصد فرار از دین (مهریه):

• عدم شمول مرور زمان: دعاوی حقوقی مربوط به ابطال معاملات صوری یا معامله به قصد فرار از دین، مشمول مرور زمان نمی‌شوند. بنابراین، حتی با گذشت چند سال از تاریخ انتقال اموال، امکان طرح دعوا و پیگیری وجود دارد.
• مبنای قانونی:
  • معامله صوری: اگر معامله فاقد قصد واقعی انشا باشد (یعنی طرفین قصد واقعی خرید و فروش نداشته‌اند و صرفاً ظاهر معامله را ایجاد کرده‌اند)، آن معامله باطل است.
  • معامله به قصد فرار از دین: طبق ماده ۲۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (مصوب ۱۳۹۴) و رویه قضایی، هرگاه مدیون (زوج) به قصد فرار از پرداخت دین (مهریه)، اموال خود را به دیگری منتقل کند و این امر به اثبات برسد، آن معامله نسبت به میزان دین طلبکار (زوجه) باطل و بلااثر خواهد بود.
• چگونگی اثبات: اثبات صوری بودن یا قصد فرار از دین نیاز به جمع‌آوری مدارک و شواهد قوی دارد. این شواهد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
  • تاریخ انتقال اموال پس از توقیف مهریه یا آگاهی زوج از مطالبه مهریه.
  • رابطه خویشاوندی نزدیک بین زوج و منتقل‌الیهم (برادران).
  • عدم پرداخت ثمن واقعی معامله یا پرداخت مبلغ ناچیز.
  • ادامه تصرف زوج بر اموال منتقل شده.
  • عدم توانایی مالی منتقل‌الیهم برای خرید اموال.
  • شهادت شهود.
• نتیجه: در صورت اثبات، دادگاه حکم به ابطال معاملات صوری یا معامله به قصد فرار از دین صادر می‌کند و اموال مجدداً به نام زوج بازگردانده شده و قابل توقیف برای مهریه خواهد بود.

۲. در خصوص حق طلاق زوجه بدون بخشش مهریه به دلیل مفارقت طولانی:

• اصل کلی: حق طلاق اصالتاً با زوج است. زوجه تنها در صورتی می‌تواند بدون رضایت زوج طلاق بگیرد که یکی از شروط ضمن عقد محقق شده باشد یا بتواند "عسر و حرج" خود را در دادگاه اثبات کند.
• مفارقت طولانی و عسر و حرج:
  • مفارقت طولانی‌مدت (پنج سال) به تنهایی و خودکار موجب حق طلاق بدون بخشش مهریه برای زوجه نمی‌شود.
  • با این حال، این مدت طولانی می‌تواند یکی از مصادیق یا دلایل قوی برای اثبات "عسر و حرج" زوجه باشد. عسر و حرج به معنای وضعیتی است که ادامه زندگی مشترک برای زوجه غیرقابل تحمل و مشقت‌بار باشد.
  • دادگاه در بررسی عسر و حرج، به علت مفارقت، تقصیر هر یک از زوجین، و شرایط زندگی زوجه در این مدت توجه خواهد کرد.
• شرایط اثبات عسر و حرج در این مورد:
  • اگر مفارقت ناشی از ترک زندگی مشترک توسط زوج باشد و او از پرداخت نفقه خودداری کرده و هیچ تلاشی برای ادامه زندگی مشترک نکرده باشد، احتمال اثبات عسر و حرج برای زوجه بسیار بالاست.
  • اگر مفارقت ناشی از نشوز (عدم تمکین) زوجه باشد یا زوجه بدون دلیل موجه منزل مشترک را ترک کرده باشد، اثبات عسر و حرج برای او دشوارتر خواهد بود.
  • زوجه باید ثابت کند که این پنج سال دوری و عدم رابطه زناشویی، به دلیل شرایطی خارج از اراده او یا به دلیل رفتار زوج، برایش مشقت‌بار و غیرقابل تحمل شده است.
• نتیجه: در صورت اثبات عسر و حرج، دادگاه حکم طلاق صادر می‌کند و در این نوع طلاق (طلاق به دلیل عسر و حرج)، زوجه ملزم به بخشش مهریه نیست، مگر اینکه خود بخواهد برای تسریع در روند طلاق، بخشی یا تمام مهریه را بذل کند (طلاق خلع).

این تحلیل بر اساس قوانین و رویه‌های قضایی فعلی ارائه شده است و برای هر پرونده، جزئیات و مستندات خاص آن تعیین‌کننده نتیجه نهایی خواهد بود.