تهمت، بازداشت بی‌دلیل، آیا خسارت می‌گیرم؟

بله، امکان مطالبه خسارات مادی و معنوی وجود دارد، اما با تفکیک منبع مطالبه و نوع خسارت. شما می‌توانید هزینه‌های رفت‌وآمد و خسارات معنوی ناشی از تهمت را از شخص تهمت‌زننده مطالبه کنید. اما مطالبه خسارت مستقیم ناشی از بازداشت غیرموجه، طبق قانون، از دولت (صندوق تأمین خسارات بدنی) و از طریق کمیسیون‌های مربوطه صورت می‌گیرد.

بررسی تخصصی و قانونی

سوال شما شامل چند جنبه حقوقی مهم است که باید به تفکیک بررسی شوند:

• اعاده حیثیت و افترا:

  • صدور "قرار منع تعقیب" به دلیل نبود مدرک و شاهد، به معنای بی‌گناهی شما در خصوص اتهام وارده است. این قرار، مبنای محکمی برای اثبات کذب بودن اتهام "سرقت گوشی" است.
  • شما می‌توانید با استناد به این قرار و اثبات سوء نیت (قصد و نیت بد) تهمت‌زننده در طرح شکایت واهی، از ایشان به اتهام "افترا" (ماده ۶۹۷ قانون مجازات اسلامی) شکایت کیفری کنید. در صورت اثبات افترا، دادگاه می‌تواند حکم به مجازات تهمت‌زننده و همچنین اعاده حیثیت شما صادر کند.
  • برخلاف نظر یکی از وکلا، در صورت اثبات سوء نیت و کذب بودن اتهام، شکایت اعاده حیثیت (از طریق افترا) قابل پیگیری و محکومیت است.

• مطالبه خسارات مادی (هزینه‌های رفت‌وآمد):

  • بله، شما حق دارید هزینه‌های مادی که مستقیماً در نتیجه تهمت و پیگیری پرونده متحمل شده‌اید، از جمله هزینه‌های رفت‌وآمد به دادسرا و دادگاه، را از شخص تهمت‌زننده مطالبه کنید.
  • برای این منظور، لازم است تمامی مدارک و رسیدهای مربوط به این هزینه‌ها را جمع‌آوری کرده و در دادخواست حقوقی خود به دادگاه ارائه دهید. مبنای این مطالبه، قواعد عمومی مسئولیت مدنی (مواد ۱ و ۲ قانون مسئولیت مدنی) است.

• مطالبه خسارات معنوی (آسیب به آبرو و حیثیت):

  • تهمت ناروا و بازداشت، قطعاً موجب ورود خسارت معنوی به شما (شامل رنج روحی، آسیب به آبرو و حیثیت اجتماعی) شده است.
  • شما می‌توانید بابت این خسارات معنوی نیز از شخص تهمت‌زننده در دادگاه حقوقی مطالبه خسارت کنید. میزان این خسارت با توجه به اوضاع و احوال پرونده و تشخیص قاضی تعیین می‌شود.

• مطالبه خسارات ناشی از بازداشت غیرموجه (یک شب):

  • این بخش از سوال شما دارای یک تفکیک قانونی مهم است. طبق ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری و مواد بعدی آن، اگر شخصی به دلیل اتهامی بازداشت شود و سپس قرار منع تعقیب یا حکم برائت وی صادر گردد، می‌تواند خسارات ناشی از بازداشت خود را از دولت مطالبه کند.
  • این مطالبه از طریق "کمیسیون ملی جبران خسارت" که در قوه قضائیه تشکیل می‌شود، صورت می‌گیرد و نه مستقیماً از شاکی خصوصی (تهمت‌زننده).
  • بنابراین، برای مطالبه خسارت مستقیم ناشی از بازداشت (مانند از دست دادن فرصت شغلی، درآمد و...) باید به کمیسیون مذکور مراجعه کنید و نه به شخص تهمت‌زننده. البته، رنج و عذاب روحی ناشی از بازداشت می‌تواند بخشی از خسارت معنوی باشد که از تهمت‌زننده قابل مطالبه است.

نکات مهم برای اقدام:

• جمع‌آوری مدارک: تمامی اسناد مربوط به پرونده کیفری قبلی (قرار منع تعقیب)، مدارک بازداشت، و رسیدهای هزینه‌های رفت‌وآمد را به دقت نگهداری کنید.
• تفکیک دعاوی: شکایت کیفری افترا، دادخواست حقوقی مطالبه خسارات مادی و معنوی از تهمت‌زننده، و درخواست جبران خسارت بازداشت از دولت، هر یک مسیرهای قانونی جداگانه‌ای دارند که باید به درستی پیگیری شوند.
• مشاوره حقوقی: توصیه می‌شود برای تنظیم دقیق دادخواست‌ها و پیگیری صحیح مراحل قانونی، حتماً با یک وکیل متخصص مشورت کنید.

این تحلیل بر اساس قوانین و رویه‌های قضایی فعلی جمهوری اسلامی ایران ارائه شده است.