رای وحدت رویه شماره 3561 مورخ 1342/12/26 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور

رای وحدت رویه شماره 3561 مورخ 1342/12/26 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور نظر به آراء صادره از شعب اول و ششم دیوان عالی کشور از یک طرف و شعبه دهم دیوان مزبور از طرف دیگر از حیث اختلاف در مقتضای عبارت نسلاً بعد نسل مندرج در وقت نامه ها و وصیت نامه ها که موضوع از لحاظ قانون مربوط به وحدت رویه در هیات عمومی دیوان عالی کشور مطرح و چنین رای داده می‌شود: مستفاد از صرف عبارت نسلاً بعد نسل در مورد وقف و تولیت و وصایت ترتیب است نه تشریک از این قرار که هرگاه یکی از نسل موجود با داشتن فرزند فوت شود فرزند او با باقیماندگان نسل در انتفاع از مورد وقف یا در امر تولیت و وصایت نمی‌تواند شرکت نماید و مادام که چند نفر حتی یک نفر هم از نسل مقدم وجود داشته باشد نوبت به نسل بعد نخواهد رسید و همچنین است در مورد عبارت طبقتاً بعد طبقه. در مورد استنباط از عبارت «نسلا بعد نسل» مذکور در بعضی وقف نامه ها و وصیت نامه ها رویه های مختلفی در شعب دیوان عالی کشور اتخاذ گردیده و دادستان کل به شرح زیر طرح موضوع را در هیات عمومی دیوان عالی کشور درخواست نموده است: «به حکایت پرونده های 6/468 و 1/1479 و 15/3154 راجع به استنباط از عبارت «نسلاً بعد نسل» مذکور در بعضی وقف نامه ها و وصیت نامه ها بین شعب اول و ششم از یک طرف و شعبه دهم دیوان عالی کشور از طرف دیگر رویه مختلف اتخاذ گردیده به این طریق که شعب 1 و 6 رعایت طبقات هر نسلی را لازم دانسته و شعبه دهم لازم ندیده که طبقه منقرض گردد تا نوبت به طبقه بعدی برسد، بلکه اظهار عقیده نموده است که مقصود از عبارت نسلاً بعد نسل این است که اگر مثلاً اولاد ذکور متولی یا ناظر و یا وصی بوده بعد از فوتش فرزند او همان سمت را پیدا می کند نه برادرش. الف) شعبه اول در تاریخ 28/6/8 چنین بیان عقیده نموده است: بر طبق وقف نامه استنادی که تولیت موقوفه مورد بحث با اولاد ذکور واقف نسلاً بعد نسل قرار داده شده. با وجود طبقه اعلی طبقه بعد متولی نخواهند بود، مگر اینکه قرینه خلافی در بین باشد چون دادگاه جمله نسلاً بعد نسل را دلیل شرکت طبقات در تولیت دانسته و این معنی بر خلفا مستنبط از وقفنامه است حکم فرجام خواسته شکسته می‌شود. ب) شبعه ششم دیوان عالی کشور در تاریخ 28/11/11 چنین رای داده است: به موجب وقفنامه امر نظارت پس از فوت ناظر منقرض با اولاد او نسلاً بعد نسل که دلالت بر ترتیب دارد، مقرر گردیده و با بودن عمو، برادرزاده، که هر دو نسل ناظر باشند، شرکت ندارد و در این مورد، دادگاه بر خلاف مدلول وقف نامه با بودن عمو نظارت را با برادر زاده تشخیص داد که بر خلاف مدلول وقف نامه است و حکم شکسته می‌شود. ج) شعبه دهم دیوان عالی کشور در تاریخ 41/6/26 چنین اظهار نظر نموده است: چون ظاهر مفاد وصیت نامه این است که محمد حسن وصی منصوص، حاج محمد علی ناظر را که یکی دیگر از اولاد موصی است وصی بعد از خود قرار دهد و وصایت در اعقاب وصی مزبور نسلاً بعد نسل قرار گیرد و مستفاد از عبارت نسلاً بعد نسل سلسله طولی اولاد حاجی محمد علی می‌باشد و اختیار تعیین وصی نیز منحصراً برای وصی منصوص بوده بالنتیجه حکم فرجام خواسته برخلاف مفاد وصیت نامه است و نقض می‌شود. که چون به شرح مذکور در بالا درخصوص استنباط از عبارت « نسلاً بعد نسل » از شعب دیوان عالی کشور رویه های مختلف اتخاذ شده است به تجویز قانون وحدت رویه قضایی مصوب تیرماه 1328 تقاضای بررسی موضوع مختلف فیه را دارد تا نسبت به آن اتخاذ نظر فرمایند». موضوع مختلف فیه در هیات عمومی دیوان عالی کشور طرح گردیده و به شرح زیر رای داده اند: «نظر به آراء صادره از شعب اول و ششم دیوان عالی کشور از یک طرف و شعبه دهم دیوان مزبور از طرف دیگر از حیث اختلاف در مقتضای عبارت نسلاً بعد نسل مندرج در وقت نامه ها و وصیت نامه ها که موضوع از لحاظ قانون مربوط به وحدت رویه در هیات عمومی دیوان عالی کشور مطرح و چنین رای داده می‌شود: مستفاد از صرف عبارت نسلاً بعد نسل در مورد وقف و تولیت و وصایت ترتیب است نه تشریک از این قرار که هرگاه یکی از نسل موجود با داشتن فرزند فوت شود فرزند او با باقیماندگان نسل در انتفاع از مورد وقف یا در امر تولیت و وصایت نمی‌تواند شرکت نماید و مادام که چند نفر حتی یک نفر هم از نسل مقدم وجود داشته باشد نوبت به نسل بعد نخواهد رسید و همچنین است در مورد عبارت طبقتاً بعد طبقه و بنابراین رای شعبه اول و ششم موضوعاً صحیح است و این رای به موجب ماده واحده قانون وحدت رویه مصوب تیرماه 1328 در نظائر مورد متبع و لازم الاجرا است.»