رای وحدت رویه شماره 1536 مورخ 1338/03/03 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور

رای وحدت رویه شماره 1536 مورخ 1338/03/03 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور رأی شماره 157 مورخ 37/4/1 دادگاه شهرستان کرمان مبنی بر تنفیذ وصیت‌نامه، به دلایل متعدد قانونی، مخدوش و برخلاف موازین حقوقی تشخیص داده شد: اولاً، با توجه به ماده واحده مصوب 1312/4/31 درباره احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه، وصیت‌نامه مشمول مقررات خاص این ماده نبوده و تابع قوانین عمومی کشور است، لذا رسیدگی دادگاه برخلاف این قانون و مغایر بند 2 ماده 559 قانون دادرسی مدنی است؛ ثانیاً، مطابق ماده 1189 قانون مدنی، در صورت حیات پدر، جد پدری حق تعیین وصی برای مولی‌علیه را ندارد و با توجه به زنده بودن پدر موصی در زمان صدور گواهی انحصار وراثت، تعیین وصی برای فرزند وی فاقد وجاهت قانونی بوده است؛ ثالثاً، بر اساس ماده 73 قانون امور حسبی، دادگاه تنها مجاز به تصدیق وصایت وصی است و تنفیذ اصل وصیت‌نامه خارج از صلاحیت قانونی آن بوده و تخلف محسوب می‌شود؛ بنابراین با توجه به ماده 43 قانون امور حسبی، رأی مذکور غیرقانونی شناخته شده و مورد نقض قرار گرفت. وزارت دادگستری طی نامه شماره 7036/ح/33961 به عنوان دادستان کل به شرح ذیل با اعلام سوء استنباط از ماده 73 قانون امور حسبی طرح موضوع را در هیات عمومی دیوان عالی کشور درخواست نموده است: «طبق محتویات پرونده 14/652/37 دادگاه شهرستان کرمان بر حسب دادنامه شماره 157- 37/4/1 وصیت نامه عادی غلامرضا رفسنجانی را بدون توجه به مفاد ماده واحده مربوط به احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه و براثر سوء استنباط از ماده 73 قانون امور حسبی تنفیذ نموده است. نظر به انطباق مورد با ماده 43 قانون امور حسبی مراتب اعلام می‌گردد تا با طرح موضوع در هیات عمومی دیوان عالی کشور از تصمیمی که اتخاذ خواهد گردید این وزارت را مطلع فرمایند». با طرح موضوع در دیوان عالی کشور و مطالعه اوراق محتوی پرونده 14/652/37 دادگاه شهرستان کرمان پیوست نامه مزبور و رای صادره و مداقه در قوانین امور حسبی و مدنی و سایر قوانین مربوطه و استماع نظر دادستان کل به این شرح: «نظر به اینکه دادگاه علاوه بر اینکه ماده واحده مصوب 1312/04/31 و ماده 1189 قانون مدنی را رعایت نکرده برخلاف ماده 73 قانون امور حسبی که می نویسد دادرس فقط می‌تواند وصایت وصی را تصدیق نماید اصلی وصیت نامه را تنفیذ نموده است رای مزبور مخالف قانون و مخدوش است» مشاوره نموده و به شرح زیر رای داده اند: دادنامه شماره 157- 37/4/1 صادره از دادگاه شهرستان کرمان بر تنفیذ وصیت نامه منتسب به غلامرضا رفسنجانی به جهاتی که اشعار می‌گردد. حکم قانونی محسوب نمی شود: 1- غلامرضا رفسنجانی با توجه به وصیت نامه مورد تنفیذ در دادگاه طبق حکم مزبور مشمول ماده واحده مصوب 31 تیرماه 1312 مربوط به احوال ایرانیان غیرشیعه نیست و اینگونه اشخاص با توجه به متن وصیت نامه ملزم به پیروی از قوانین و مقررات عمومی جاری در کشور ایران می‌باشند و رسیدگی به این وصیت نامه و اظهارنظر در باره آن از طرف دادگاه برخلاف قانون مزبور و به موجب مورد 2 از ماده 559 قانون دادرسی مدنی مخدوش است. 2- به موجب ماده 1189 قانون مدنی هیچ یک از پدر و جد پدری نمی توانند با حیات دیگری برای مولی علیه خود وصی معین کنند وچون به موجب گواهینامه حصر وراثت که رونوشت آن پیوست نامه شماره 1647 مورخ 37/5/18 ثبت کرمان به ثبت کل و به وزارت دادگستری رسیده در پرونده بایگانی زین العابدین پدر غلامرضا موصی متوفی زنده بوده و اثر دادن به این وصیت نامه و وصی و قیم شناختن عباس پسر غلامرضا موصی متوفی برخلاف ماده 1189 قانون مدنی می‌باشد و از این جهت هم دادنامه شماره 157 مورخ 37/4/1 قانونی نمی‌باشد. 3- به موجب ماده 73 قانون امور حسبی در صورت قابل رسیدگی و اظهارنظر بودن وصیت نامه دادگاه فقط می‌تواند وصایت وصی را تصدیق نماید و تنفیذ وصیت نامه از این جهت هم برخلاف این قانون است بنا به مراتب مزبور با تحقق انطباق درخواست دادستان دیوان کشور بر ماده 43 قانون امور حسبی و قبول دادخواست دادستان رای شماره 157 مورخ 37/4/1 صادره از دادگاه شهرستان کرمان قانونی نیست.