رای وحدت رویه شماره 626 مورخ 1377/04/09 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور

رای وحدت رویه شماره 626 مورخ 1377/04/09 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور قطع نظر از اینکه دعاوی مطروحه با مقررات قانون نحوه صدور اسناد مالکیت املاکی که اسناد ثبتی آنها در اثر جنگ یا حوادث غیر متقربه مانند زلزله، سیل و آتش سوزی از بین رفته اند (مصوب 70/2/17 مجلس شورای اسلامی) مطابقت ندارد، دعاوی خواهان‌ها به خواسته تایید اصالت اسناد عادی رقبات مورد نظر آنان به طرفیت اداره ثبت اسناد و املاک قابل استماع نمی‌باشد، زیرا اساساً به موجب تبصره 3 ذیل ماده واحده قانون تعیین تکلیف پرونده های معترضی ثبت که فاقد سابقه بوده یا اعتراض آنها در مراجع قضایی از بین رفته (مصوب 1373/2/25) مهلت قبول درخواست متقاضیان برای اعمال مقررات مواد 1 و 2 و 3 قانون اصلاح و حذف موادی از قانون ثبت اسناد و املاک و الحاق موادی به آن (مصوب 70/6/21) که به موجب تبصره 2 ماده 7 این قانون برای آخرین بار به مدت دو سال دیگر تمدید گردیده است و با توجه به این که تقدیم دادخواست های خواهان‌ها پس از انقضاء مهلت قانونی بوده موقعیت پذیرش در هیات مذکور در ماده یک قانون اخیر الذکر را نداشته است. نقل از شماره 15623-1377.7.22 روزنامه رسمی ریاست محترم هیات عمومی دیوان عالی کشور احتراماً به استحضار عالی می رساند شعب اول و چهاردهم دیوان عالی کشور در امر تشخیص مرجع صالح رسیدگی به دعوی تایید اصالت اسنادی عادی رویه های مختلفی اتخاد نموده‌اند که خلاصه ای از دادنامه های شماره 1.132.76 مورخ 76.6.31 و 14.23 مورخ 76.5.5 شعب مذکور را به منظور طرح در هیات عمومی صدور رای وحدت رویه به عرض می رساند: 1-پرونده کلاسه 9012.1 شعبه اول دیوان عالی کشور آقای سعید آل سیوف دادخواستی به طرفیت اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان شادگان به خواسته تایید اصالت سند یکباب مغازه واقع در شادگان به دادگاه عمومی شادگان تقدیم و اضافه می کند که به موجب سند موجود مالک و متصرف یکباب مغازه واقع در شادگان، خیابان شهید مطهری، بازارچه تختی می‌باشد که تاکنون آن را نفروخته و معامله ای روی آن انجام نداده است و می خواهد آن را به ثبت برساند تایید اصالت سند را توسط دادگاه تقاضا می کند شعبه اول دادگاه عمومی شادگان پس از ثبت دادخواست به کلاسه 34.1.76 و جری تشریفات قانونی د رتاریخ 76.3.29 به موضوع رسیدگی و با استدلال اینکه طبق مقررات ماده یک قانون نحوه صدور اسناد و املاک که اسناد آنها در اثر جنگ یا حوادث غیر مترقبه مانند زلزله و… از بین رفته اند و با توجه به ماده 6 آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور و با عنایت به اینکه شهرستان شادگان جزو مناطق آسیب دیده از جنگ نبوده تا اسناد آن به این وسیله از بین رفته باشد موضوع را از شمول قانون مذکور خارج دانسته قرار عدم صلاحیت به شایستگی هیات حل اختلاف اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان شادگان صادر و اعلام می‌نماید و پرونده را در اجرای مقررات ماده 16 قانون اصلاح پاره‌ای از قوانین دادگستری به دیوان عالی کشور ارسال می دارد، پرونده پس از وصول به شعبه اول دیوان عالی کشور ارجاع و آن شعبه محترم به موجب دادنامه شماره 1.132.76 مورخ 76.6.31 چنین رای داده است: «هیات های حل اختلاف مندرج در مادتین 147 و 148 اصلاحی قانون ثبت اسناد و املاک مصوب تیر ماه 1365 برای مدت موقت تحت شرایط معینی بر اثر مراجعه متقاضی سند اجازه رسیدگی دارند که صلاحیت عام محاکم دادگستری را نفی نمی کند. با توجه به خواسته خواهان و کیفیت دعوی مطروحه و با عنایت به ملاک رای وحدت رویه شماره 551-69.12.21 هیات عمومی دیوان عالی کشور رسیدگی به موضوع و اتخاذ تصمیم قانونی در صلاحیت دادگاه‌های عمومی است لذا با فسخ قرار عدم صلاحیت صادره پرونده جهت رسیدگی و اتخاذ تصمیم قانونی به دادگاه صادر کننده قرار اعاده می‌شود.» 2- پرونده کلاسه 9019.14.15 شعبه چهاردهم دیوان عالی کشور در تاریخ 76.3.31 آقای جاسم افرازه دادخواستی به طرفیت اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان شادگان به خواسته تایید اصالت سند عادی یکباب خانه به مساحت 200 متر مربع واقع در بخش 5 شادگان به دادگاه عمومی آن شهرستان تقدیم نموده و شعبه اول دادگاه عمومی شادگان با این استدلال که طبق مقررات ماده یک قانون نحوه صدور اسناد و املاکی که اسناد آنها در جنگ یا حوادث غیر مترفبه مانند زلزله از بین رفته اند و ماده 6 آیین‌نامه اجرایی قانون مزبور چون شهرستان شادگان جزو مناطق مزبور نبوده موضوع دعوی را از شمول قانون مزبور خارج دانسته و خود را صالح به رسیدگی تشخیص نداده به اعتبار صلاحیت هیات حل اختلاف مستقر در اداره ثبت اسناد و املاک محل قرار عدم صلاحیت صادر و پرونده را در اجرای ماده 16 قانون اصلاح پاره از قوانین دادگستری به دیوان عالی کشور ارسال داشته است. پس از وصول پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به شعبه چهاردهم ارجاع و آن شعبه محترم به شرح ذیل رای صادر نموده است: «با توجه به مندرجات پرونده قرار شماره173.76 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی شادگان نتیجتاًموجه تشخیص و با تایید آن پرونده جهت اقدام قانونی به هیات حل اختلاف مستقر در اداره ثبت اسناد و املاک محل ارسال می‌شود.» نظریه: همانطور که ملاحظه می فرمایید بین آراء صادره از شعبه اول و چهاردهم دیوان عالی کشور در مورد صلاحیت رسیدگی به موضوع مورد بحث و تشخیص مرجع صالح اختلاف نظر وجود دارد بنا به مراتب فوق و به منظور ایجاد وحدت رویه قضایی به استناد ماده واحده مصوب سال 1328 تقاضای طرح موضوع را در هیات عمومی دیوان عالی کشور می نماید. معاون اول قضایی دیوان عالی کشور – حسینعلی نیری جلسه وحدت رویه به تاریخ روز سه شنبه 1377/04/09 جلسه وحدت رویه قضایی هیات عمومی دیوان عالی کشور به ریاست حضرت آیت الله محمد محمدی گیلانی رییس دیوان عالی کشور و با حضور جناب آقای مهدی ادیب رضوی نماینده دادستان محترم کل کشور و جنابان آقایان روسا و مستشاران شعب حقوقی و کیفری دیوان عالی کشور تشکیل گردید. پس از طرح موضوع و قرائت گزارش و بررسی اوراق پرونده و استماع عقیده جناب آقای مهدی ادیب رضوی نماینده دادستان محترم کل کشور مبنی بر: « نظر به اینکه هیات های حل اختلاف موضوع مواد 147 و 148 اصلاحی قانون ثبت اسناد و املاک مصوب تیرماه 1365 تحت شرایط و ضوابط خاص و مدتهای معین به تقاضای متقاضیان رسیدگی می نمایند و در پرونده های مطروحه به لحاظ عدم مراجعه متقاضیان در موعد قانونی هیات های مذکور صلاحیت رسیدگی به درخواستهای متقاضیان را نداشته است و با توجه به اینکه محاکم دادگستری صلاحیت عام رسیدگی به دعاوی رادارند، بنابراین در خصوص موارد مطروحه مراجع قضایی صلاحیت رسیدگی خواهند داشت. لذا با توجه به مراتب مذکور، رای شعبه اول دیوان عالی کشور موجه بوده، معتقد به تایید آن می باشم. » مشاوره نموده و به اتفاق آراء بدین شرح رای داده اند: رای شماره 626 – 1377/04/09 رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور قطع نظر از اینکه دعاوی مطروحه با مقررات قانون نحوه صدور اسناد مالکیت املاکی که اسناد ثبتی آنها در اثر جنگ یا حوادث غیر متقربه مانند زلزله، سیل و آتش سوزی از بین رفته اند (مصوب 70.2.17 مجلس شورای اسلامی) مطابقت ندارد، دعاوی خواهان‌ها به خواسته تایید اصالت اسناد عادی رقبات مورد نظر آنان به طرفیت اداره ثبت اسناد و املاک قابل استماع نمی‌باشد، زیرا اساساً به موجب تبصره 3 ذیل ماده واحده قانون تعیین تکلیف پرونده های معترضی ثبت که فاقد سابقه بوده یا اعتراض آنها در مراجع قضایی از بین رفته (مصوب 1373.2.25) مهلت قبول درخواست متقاضیان برای اعمال مقررات مواد 1 و 2 و 3 قانون اصلاح و حذف موادی از قانون ثبت اسناد و املاک و الحاق موادی به آن (مصوب 70.6.21) که به موجب تبصره 2 ماده 7 این قانون برای آخرین بار به مدت دو سال دیگر تمدید گردیده است و با توجه به این که تقدیم دادخواست های خواهان‌ها پس از انقضاء مهلت قانونی بوده موقعیت پذیرش در هیات مذکور در ماده یک قانون اخیر الذکر را نداشته است بنابراین و با عنایت به اطلاق ماده 3 قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب، رای شعبه اول دیوان عالی کشور که به شرح آن اتخاذ تصمیم قانونی در دعاوی مطروحه را در عهده صلاحیت دادگاه عمومی دانسته است، به اتفاق آراء صحیح و منطبق با موازین قانونی تشخیص داده می‌شود. این رای بر طبق ماده واحده قانون وحدت رویه قضایی مصوب 1328 برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاهها در موارد مشابه لازم الاتباع است.