آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور
هر رأی همراه با عنوان رسمی، خلاصه اختصاصی، کاربرد عملی، دستهبندی موضوعی و روابط مستقیم با مواد قانونی، نظریات مشورتی و آرای مرتبط ارائه شده است.
رای وحدت رویه شماره 822 مورخ 1401/03/31 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، با توجه به عبارات به کار رفته در ماده 10 (اصلاحی 1385/08/01) قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب 1374، «ایجاد بنا»، «برداشتن یا افزایش شن و ماسه» و «سایر اقداماتی که بنا به تشخیص وزارت جهاد کشاورزی تغییر کاربری محسوب می گردد»، رکن مادی بزه تغییر غیرمجاز کاربری اراضی موضوع ماده 3 این قانون را تشکیل میدهد و با ارتکاب هر یک از این اقدامات، بزه یادشده واقع میشود و با عنایت به اینکه تداوم آثار و…
کاربرد عملی رأی شماره 822 مورخ 1401/03/31: در ارزیابی عنوان اتهام، مسئولیت یا نتیجه کیفری، پرسش محوری این است که «رأی وحدت رویه شماره 822 درباره عنوان، مسئولیت یا اثر کیفری «اراضی و منابع طبیعی» چه قاعدهای مقرر کرده است؟». وقایع پرونده و شرایط قانونی باید با معیار مقرر در این رأی تطبیق داده شود. اع…
رای وحدت رویه شماره 784 مورخ 1398/09/26 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، نظر به این که طبق ماده 8 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت و قانون دفاتر اسناد رسمی مصوّب 1322/06/27 ترتیب شکایت از طرز عمل و اقدامات اجرایی و مرجع رسیدگی به آن و به طور کلی آنچه برای اجرای اسناد رسمی لازم است طبق آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازمالاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوّب 1387/06/11 ریاست قوه قضائیه است و ماده 169 این آییننامه، مرجع صالح برای رسیدگی به شکایت از عملیات…
کاربرد عملی رأی شماره 784 مورخ 1398/09/26: پیش از طرح دعوا، ادامه رسیدگی یا ایراد صلاحیت، پرسش محوری این است که «در موضوع «صلاحیت مرجع رسیدگی»، مرجع صالح برای رسیدگی کدام است و رأی وحدت رویه شماره 784 چه ضابطهای برای تعیین صلاحیت مقرر کرده است؟». مرجع رسیدگی باید بر اساس ضابطه این رأی با وضعیت پرون…
رای وحدت رویه شماره 760 مورخ 1396/04/20 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، بر حسب مستفاد از تبصره 4 الحاقی به ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها، احداث دامداری و سایر موارد مذکور در آن، در روستاها، با موافقت سازمانهای جهاد کشاورزی و رعایت ضوابط زیست محیطی، بهینه کردن تولیدات بخش کشاورزی بوده و تغییر کاربری محسوب نمیشود و از شمول ماده 3 اصلاحی قانون مذکور خارج است و در صورت عدم رعایت شرایط مقرر در تبصره که فوقاً به آن اشاره شد، ضمانت اجرای تخلف از شرط، که در قوا…
کاربرد عملی رأی شماره 760 مورخ 1396/04/20: پیش از ثبت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام، پرسش محوری این است که «در موضوع «تجدیدنظر و فرجام»، امکان و حدود اعتراض، تجدیدنظر، فرجام یا اعاده دادرسی طبق رأی وحدت رویه شماره 760 چگونه تعیین میشود؟». نوع تصمیم، مهلت و مرجع اعتراض باید با ضابطه این رأی سنجیده شود.…
رای وحدت رویه شماره 750 مورخ 1395/05/05 هیات عمومی دیوان عالی کشور
با افزایش مهلت مقرر در تبصره یک ماده ۹ قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی به پنج سال، صلاحیت هیأت موضوع ماده واحده تعیین تکلیف اراضی اختلافی نیز در این مدت استمرار دارد؛ پروندههایی که در این بازه در مرجع قضایی مطرح شده اما هنوز به رأی قطعی نرسیدهاند، در صلاحیت همان هیأت قرار میگیرند.
در اعتراضات مربوط به اجرای مقررات ماده ۵۶ و اراضی اختلافی، این رأی برای تعیین استمرار صلاحیت هیأت ویژه و تعیین تکلیف پروندههای قضاییِ فاقد رأی قطعی در مهلت قانونی کاربرد دارد.
رای وحدت رویه شماره 748 مورخ 1395/01/24 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، طبق ماده 1 اصلاحی قانون ثبت احوال، صدور شناسنامه برای اتباع ایرانی از وظایف اداره ثبت احوال است، معهذا چنانچه شخصی که فاقد شناسنامه باشد به ادعای ایرانی بودن، الزام اداره ثبت احوال را به صدور شناسنامه برای خود درخواست کند، دعوای او در دادگاه قابل رسیدگی است، لکن الزام اداره ثبت احوال به صدور شناسنامه منوط به آن است که به طریقی که در قانون ثبت احوال پیشبینی شده احراز شود که متقاضی، شرایطی که در آن ق…
کاربرد عملی رأی شماره 748 مورخ 1395/01/24: پیش از ثبت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 748 در موضوع «ثبت احوال و اسناد هویتی» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». نوع تصمیم، مهلت و مرجع اعتراض باید با ضابطه این رأی سنجیده شود. اعتبار فعلی مقررات…
رای وحدت رویه شماره 732 مورخ 1393/1/19 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، مطابق ماده 956 قانون مدنی اهلیت برای دارا بودن حقوق٬ با زنده متولد شدن انسان شروع و با مرگ او تمام میشود٬ لذا در صورت نامعلوم بودن تاریخ واقعه فوت یا ادعای خلاف آن٬ با توجه به آثار حقوقی مترتب بر واقعه فوت٬ مثل بقاء و زوال اهلیت و حقوق قانونی و وراثت٬ تعیین یا تغییر آن محتاج به رسیدگی قضایی و احراز واقع است و این امر از صلاحیت هیات حل اختلاف موضوع ماده سوم اصلاحی قانون ثبت احوال خارج و در صلاحیت دادگ…
کاربرد عملی رأی شماره 732 مورخ 1393/01/19: پیش از طرح دعوا، ادامه رسیدگی یا ایراد صلاحیت، پرسش محوری این است که «در موضوع «ارث و ترکه»، مرجع صالح برای رسیدگی کدام است و رأی وحدت رویه شماره 732 چه ضابطهای برای تعیین صلاحیت مقرر کرده است؟». مرجع رسیدگی باید بر اساس ضابطه این رأی با وضعیت پرونده تطبیق…
رای وحدت رویه شماره 730 مورخ 1392/3/28 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، ماده 3 (اصلاحی 1385/8/1) قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب 1374/3/31 که دادگاه را مکلف کرده ضمن صدور حکم مجازات برای مالکان یا متصرفان اراضی زراعی و باغ های موضوع این قانون که به صورت غیرمجاز و بدون اخذ مجوز از کمیسیون موضوع تبصره (1) اصلاحی 1385/8/1 ماده (1) قانون اقدام به تغییر کاربری نمایند، حکم بر قلع و قمع بنا نیز صادر نماید با توجه به اینکه قلع و قمع بنا جزء لاینفک حکم کیفری است، نسبت…
کاربرد عملی رأی شماره 730 مورخ 1392/03/28: پیش از ثبت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام، پرسش محوری این است که «در موضوع «تجدیدنظر و فرجام»، امکان و حدود اعتراض، تجدیدنظر، فرجام یا اعاده دادرسی طبق رأی وحدت رویه شماره 730 چگونه تعیین میشود؟». نوع تصمیم، مهلت و مرجع اعتراض باید با ضابطه این رأی سنجیده شود.…
رای وحدت رویه شماره 726 مورخ 1391/4/27 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، ماده 4 قانون ثبت احوال مصوّب 1355 که دادگاه محل اقامت خواهان را صالح برای رسیدگی به دعاوی راجع به اسناد ثبت احوال اعلام کرده است برحسب مستفاد از ماده 25 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی با مقررات این قانون مغایرت ندارد؛ بنا به مراتب رای شعبه هجدهم دیوان عالی کشور که با این نظر انطباق دارد موافق قانون تشخیص و به اکثریت آراء تایید میگردد.
کاربرد عملی رأی شماره 726 مورخ 1391/04/27: در تحلیل پروندهای با مسئله مشابه، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 726 در موضوع «ثبت احوال و اسناد هویتی» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». موضوع پرونده باید با قاعده استخراجشده از این رأی تطبیق داده شود. اعتبار فعلی مقررات…
رای وحدت رویه شماره 724 مورخ 1391/1/22 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، تغییر کاربری اراضی زراعی تا پانصد مترمربع، برای سکونت شخصی صاحبان زمین اگر با اجازه اعضای کمیسیون موضوع تبصره یک اصلاحی سال 1385 ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها باشد، طبق تبصره یک ماده دو این قانون فقط برای یک بار از پرداخت عوارض قانونی معاف خواهد بود. مفاد این تبصره به معافیت از مجازات افرادی که بدون اخذ مجوز از کمیسیون مزبور اقدام به تغییرکاربری کرده اند دلالت نمی نماید؛ زیرا ماده 3 ق…
کاربرد عملی رأی شماره 724 مورخ 1391/01/22: پیش از ثبت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام، پرسش محوری این است که «در موضوع «شهرداری و عوارض»، امکان و حدود اعتراض، تجدیدنظر، فرجام یا اعاده دادرسی طبق رأی وحدت رویه شماره 724 چگونه تعیین میشود؟». نوع تصمیم، مهلت و مرجع اعتراض باید با ضابطه این رأی سنجیده شود. ا…
رای وحدت رویه شماره 707 مورخ 1386/12/21 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، چون مطابق ماده 3 قانون اصلاح قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب 31/3/1374، کلیه مالکان یا متصرفان اراضی زراعی و باغ های موضوع این قانون که به صورت غیرمجاز و بدون اخذ مجوز از کمیسیون مربوطه اقدام به تغییر کاربری نمایند، علاوه بر قلع و قمع بنا به سایر مجازا تهای مذکور در این ماده محکوم می شوند و عبارت « …..
کاربرد عملی رأی شماره 707 مورخ 1386/12/21: در تحلیل پروندهای با مسئله مشابه، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 707 در موضوع «اراضی و منابع طبیعی» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». موضوع پرونده باید با قاعده استخراجشده از این رأی تطبیق داده شود. اعتبار فعلی مقررات مورد…
رای وحدت رویه شماره 702 مورخ 1386/5/2 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، واگذاری اراضی کشاورزی به زارعین صاحب نسق و تشخیص استحقاق و تعیین مقدار زمینی که به هر یک از آنها واگذار میشود براساس ضوابط و مقررات خاص قانون اصلاحات ارضی است، و در صورتی که در نحوه این واگذاری و یا تنظیم سند اشتباهی رخ دهد به موجب ماده38 آییننامه قانونی مصوب کمیسیون مشترک مجلسین (مرجع صالح در زمان تصویب) شورای اصلاحات ارضی آن را اصلاح مینماید. شورای انقلاب اسلامی در 1359/9/7 با الحاق یک تبصره به…
کاربرد عملی رأی شماره 702 مورخ 1386/05/02: پیش از طرح دعوا، ادامه رسیدگی یا ایراد صلاحیت، پرسش محوری این است که «در موضوع «صلاحیت مرجع رسیدگی»، مرجع صالح برای رسیدگی کدام است و رأی وحدت رویه شماره 702 چه ضابطهای برای تعیین صلاحیت مقرر کرده است؟». مرجع رسیدگی باید بر اساس ضابطه این رأی با وضعیت پرون…
رای وحدت رویه شماره 697 مورخ 1385/11/24 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، قطع نظر از اینکه به موجب رای شماره 76/3 - ه - 1376/10/10 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مرجع صالح به اعتراضات موضوع قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی اجرای قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع - فارغ از محل وقوع اراضی مربوطه - هیات موضوع ماده واحده قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون جنگلها و مراتع شناخته شده و به موجب قسمت اخیر ماده 20 قانون دیوان عدالت اداری رای اکثریت هیا…
کاربرد عملی رأی شماره 697 مورخ 1385/11/24: پیش از طرح دعوا، ادامه رسیدگی یا ایراد صلاحیت، پرسش محوری این است که «در موضوع «اراضی ملی و منابع طبیعی»، مرجع صالح برای رسیدگی کدام است و رأی وحدت رویه شماره 697 چه ضابطهای برای تعیین صلاحیت مقرر کرده است؟». مرجع رسیدگی باید بر اساس ضابطه این رأی با وضعیت…
رای وحدت رویه شماره 665 مورخ 1383/01/18 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، حسب نامه شماره 2325- ه- مورخ 1383/03/28 دفتر هیات عمومی دیوان عالی کشور متن رای وحدت رویه مذکور منتشره در روزنامه رسمی شماره 17262 مورخ 1383/03/18 به شرح ذیل اصلاح میگردد: در صفحه دوم، ستون اول، سطر سوم از پاراگراف سوم: (… و با حضور جناب آقای حضرت آیت اله عبدالنبی نمازی …) و در انتهای سطر پنجم همین پاراگراف (… دیوانعالی کشور به شرح ذیل تشکیل گردید) درج شده اشتباه است و صحیح آن اولی (… و با حضور حضرت…
کاربرد عملی رأی شماره 665 مورخ 1383/01/18: در تحلیل پروندهای با مسئله مشابه، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 665 در موضوع «اراضی و منابع طبیعی» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». موضوع پرونده باید با قاعده استخراجشده از این رأی تطبیق داده شود. اعتبار فعلی مقررات مورد…
رای وحدت رویه شماره 658 مورخ 1381/01/20 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، به موجب ماده 45 قانون اصلاح قانون ثبت احوال مصوب 1355 هرگاه تابعیت فردی مورد تردید واقع شود شورای تامین شهرستان موضوع را بررسی و اداره ثبت احوال بر اساس گزارش شورای مذکور مبادرت به اتخاذ تصمیم می نماید. و در صورت اعتراض معترض هیات حل اختلاف مقرر در ماده سوم قانون ثبت احوال نسبت به موضوع رسیدگی و اظهارنظر می کند. و تصمیم هیات بر طبق ماده چهار قانون مذکور قابل اعتراض در دادگاه عمومی است. بنا به مراتب ر…
کاربرد عملی رأی شماره 658 مورخ 1381/01/20: پیش از ثبت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام، پرسش محوری این است که «در موضوع «دیه»، امکان و حدود اعتراض، تجدیدنظر، فرجام یا اعاده دادرسی طبق رأی وحدت رویه شماره 658 چگونه تعیین میشود؟». نوع تصمیم، مهلت و مرجع اعتراض باید با ضابطه این رأی سنجیده شود. اعتبار فعلی م…
رای وحدت رویه شماره 626 مورخ 1377/04/09 هیات عمومی دیوان عالی کشور
دعوای تأیید اصالت اسناد عادیِ املاک علیه اداره ثبت، در وضعیتی که مهلت استفاده از سازوکارهای خاص قوانین ثبتی منقضی شده باشد، بر مبنای آن مقررات خاص قابل استماع نیست؛ با این حال اتخاذ تصمیم قانونی درباره دعوای مطروحه در صلاحیت دادگاه عمومی قرار دارد.
در دعاوی مربوط به اسناد عادی املاک و سوابق ثبتی از بینرفته که پس از پایان مهلتهای خاص قانونی طرح میشوند، این رأی برای تفکیک میان قابل استماع بودن دعوا تحت مقررات خاص و صلاحیت عمومی دادگاه کاربرد دارد.
رای وحدت رویه شماره 623 مورخ 1377/01/18 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، باتوجه به مقررات قسمت اخیر ماده 2 قانون اصلاح مواد 1 و 2 و 3 قانون اصلاح و حذف موادی از قانون ثبت اسناد و املاک سال 65 و الحاق موادی به آن مصوب 21 شهریور ماه 1370 (ماده 148 اصلاحی) مرجع رسیدگی به اعتراض نسبت به رای هیات حل اختلاف موضوع ماده مذکور، دادگاه عمومی است و با این وصف رای شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور که متضمن این مطلب است صحیح و قانونی تشخیص میشود.
کاربرد عملی رأی شماره 623 مورخ 1377/01/18: پیش از ثبت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 623 در موضوع «ثبت اسناد و املاک» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». نوع تصمیم، مهلت و مرجع اعتراض باید با ضابطه این رأی سنجیده شود. اعتبار فعلی مقررات مورد…
رای وحدت رویه شماره 617 مورخ 1376/04/03 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، به موجب بند الف ماده یک قانون ثبت احوال مصوب سال 1355 یکی از وظایف سازمان ثبت احوال ثبت ولادت و صدور شناسنامه است و مقنن دراین مورد بین اطفال متولد از رابطه مشروع و نامشروع تفاوتی قائل نشده است و تبصره ماده 16 و ماده 17 قانون مذکور نسبت به مواردی که ازدواج پدر و مادر به ثبت نرسیده باشد و اتفاق در اعلام ولادت و صدور شناسنامه نباشد یا اینکه ابوین طفل نامعلوم باشد تعیین تکلیف کرده است لیکن درمواردی ک…
کاربرد عملی رأی شماره 617 مورخ 1376/04/03: در تحلیل پروندهای با مسئله مشابه، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 617 در موضوع «ارث و ترکه» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». موضوع پرونده باید با قاعده استخراجشده از این رأی تطبیق داده شود. اعتبار فعلی مقررات مورد استناد ر…
رای وحدت رویه شماره 615 مورخ 1376/01/19 هیات عمومی دیوان عالی کشور
بر پایه این رأی، ماده 27 قانون ثبت علائم و اختراعات مصوب تیرماه 1310 به طور اطلاق پذیرش تقاضای ثبت «ابداع هر محصول صنعتی جدید و کشف هر وسیله جدید یا اعمال وسائل موجوده به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول» را جهت استفاده از مزایای مقرر در ماده 26 این قانون تجویز نموده که بالنتیجه ناظر به ابداعات و اختراعات و اکتشافات داروئی نیز میباشد. بند 3 ماده 28 قانون موصوف «فرمولها و ترتیبات دوائی» صرفاً ناظر به مواد و اجزا…
کاربرد عملی رأی شماره 615 مورخ 1376/01/19: در تحلیل پروندهای با مسئله مشابه، پرسش محوری این است که «قاعده لازمالاتباع رأی وحدت رویه شماره 615 در موضوع «طلاق» چیست و در چه وضعیتی اعمال میشود؟». موضوع پرونده باید با قاعده استخراجشده از این رأی تطبیق داده شود. اعتبار فعلی مقررات مورد استناد رأی نیز…