رای وحدت رویه شماره 651 مورخ 1379/08/03 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور

رای وحدت رویه شماره 651 مورخ 1379/08/03 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور تبصره ماده 220 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 مقرر داشته که به کلیه جرائم اشخاص کمتر از 18 سال تمام بر طبق مقررات عمومی در دادگاه اطفال رسیدگی می‌شود و نظر به اینکه فلسفه وضع قانون دادگاه اطفال مبنی بر تربیت و تهذیب می­ باشد و نیز خصوصیات جسمی و روای و اصل عدم مسئولیت اطفال بزهکار ایجاب کرده که قانونگذار با رعایت قاعده حمایت از مجرم دادگاه خاصی را در مورد رسیدگی به مطلق جرائم آن ­ها تشکیل دهد و با توجه به اینکه به موجب ماده 308 قانون مزبور، دادگاه­ های عمومی و انقلاب فقط براساس این قانون عمل می ­نمایند و کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون نسبت به دادگاه­ های عمومی و انقلاب الغاء گردیده است. روزنامه رسمی 16236-1379/9/29 حضرت آیت ­الله محمدی گیلانی ریاست محترم دیوان عالی کشور سلام علیکم، احتراماً به عرض می ­رساند، آقای قائم مقام رئیس کل دادگستری استان گلستان طی نامه شماره 16786/79/14-3/3/79 با ارسال دادنامه­ هایی از دادگاه ­های تجدیدنظر استان گلستان اظهار نموده شعبان مزبور درخصوص امر واحدی رویه­ های مختلفی اتخاذ کرده ­اند تقاضا دارد موضوع در هیات عمومی دیوان عالی کشور مطرح شود که با مطالبه پرونده ­های مربوطه بدواً خلاصه ای از جریان پرونده ­ها معروض و سپس مبادرت به اظهارنظر می ­نماید. 1- در پرونده 108/79/18 آقای مسعود رخشانی متولد سال 1364 به اتهام در معرض فروش قرار دادن چهار کیلو تریاک تحت تعقیب بوده است. آقای دادرس شعبه سوم دادگاه انقلاب گرگان ضمن رسیدگی و صدور حکم نسبت به متهم دیگر پرونده در دادنامه صادر درخصوص اتهام آقای محمود رخشانی اعلام کرده چون سن وی کمتر از 15 سال تمام است (هنگام ارتکاب جرم تاریخ 28/10/78 بوده) و دادستان معظم کل کشور نیز در مورد متهم دیگری که صغیر بوده دادگاه اطفال را صالح به رسیدگی دانسته­ اند و با توجه به مقررات ماده 230 قانون آیین دادرسی دادگاه­ های عمومی و انقلاب که رسیدگی به تمام جرائم اطفال در صلاحیت دادگاه اطفال می­ باشد با اعلام صلاحیت دادگاه اطفال به عدم صلاحیت خود اظهار­نظر نموده پس از ارسال پرونده به دادگاه عمومی گرگان (جانشین دادگاه اطفال) و ارجاع پرونده به شعبه 18 دادرس دادگاه طی دادنامه شماره 105/78-7/2/78 اجمالاً چنین انشاء رای کرده، درمورد اتهام آقای مسعود رخشانی دایر به عرضه چهار کیلو تریاک برای فروش صرف­نظر از صحت و سقم قضیه نظر به اینکه به کلیه جرایم مربوط به قاچاق و مواد مخدر طبق بند 5 از ماده 5 قانون تشکیل دادگاه ­های عمومی و انقلاب در صلاحیت دادگاه انقلاب بوده و تبصره ذیل ماده 220 قانون آیین دادرسی دادگاه­ های عمومی و انقلاب در امور کیفری هرچند به کلیه جرائم اشخاص بالغ کمتر از 18 سال تمام اشاره کرده اولاً این تبصره انصراف به جرائم عمومی دارد و نظریه دادستان محترم کل کشور و همکاران محترم استنباط شخصی است و الزام قانون نمی ­آورد بنابه مراتب با اعلام صلاحیت دادگاه انقلاب اسلامی گلستان به عدم صلاحیت خود اظهارنظر می­ نماید با تحقق اختلاف پرونده به منظور حل اختلاف به دادگاه تجدید­نظر استان گلستان ارجاع می­ شود و دادرسان شعبه سوم دادگاه تجدید­نظر استان گلستان به شرح دادنامه شماره 131/3-18/2/79 چنین اظهارنظر کرده­اند: «درخصوص حدوث اختلاف در صلاحیت فیمابین شعبه سوم دادگاه انقلاب اسلامی گلستان و شعبه 18 دادگاه عمومی این شهرستان در رسیدگی به اتهام آقای مسعود رخشانی مبنی بر عرضه 4 کیلو تریاک به منظور فروش نظر به اینکه مبنای صلاحیت محاکم انقلاب اسلامی در رسیدگی به نوع جرائم مطروحه در پرونده درحال حاضر و با توجه به صلاحیت­ های احصاء شده در قانون تشکیل دادگاه ­های عمومی و انقلاب مصوب سال 73 مجلس شورای اسلامی قانون اخیرالذکر می­ باشد و این قانون با تصویب قانون آیین دادرسی کیفری خصوصاً مواد 219 و 220 آن که تصریح دارد به کلیه جرائم اطفال در محاکم اطفال و محکمه جانشین آن (دادگاه­ های عمومی) دارد تخصیص خورده است با اعلام صلاحیت شعبه 18 دادگاه عمومی گرگان و توجهاً به نظریه شماره 4/7 مورخ 18/1/79 اداره حقوقی قوه ­قضاییه حل اختلاف می‌شود» این پرونده در دادگاه گرگان در جریان رسیدگی است. 2-در پرونده کلاسه 1186/78 دادگاه انقلاب اسلامی گنبد کاوس آقای ناصر پنجیست به اتهام حمل و نگهداری 165 گرم تریاک تحت تعقیب بوده با ارسال پرونده به دادگاه انقلاب دادرس شعبه دوم به موجب قرار شماره 1039/2-12/10/78 به استناد تبصره 2 از ماده 219 وتبصره ذیل ماده 220 قانون آیین دادرسی دادگاه ­های عمومی و انقلاب در امر کیفری با توجه به سن متهم که کمتر از 18 سال بوده با اعلام صلاحیت دادگاه اطفال به عدم صلاحیت خود اظهارنظر می ­نماید و با ارسال پرونده به دادگاه عمومی مینودشت دادرس شعبه پنجم دادگاه عمومی به موجب دادنامه شماره 1256-13/10/78 با این استدلال که با امعان نظر به محتویات پرونده و ماهیت ذاتی جرم انتسابی که در صلاحیت دادگاه انقلاب است با اعلام صلاحیت آن دادگاه به عدم صلاحیت خود اظهار نظر کرده است که با تحقق اختلاف پرونده به دادگاه تجدید­نظر استان گلستان ارسال می­ شود آقایان دادرسان شعبه پنجم دادگاه تجدید­نظر استان گلستان به موجب دادنامه شماره 1021/5-11/11/78 اجمالاً چنین انشاء رای کرده ­اند. «با توجه به صلاحیت ذاتی دادگاه انقلاب برای رسیدگی به جرائم مربوط به مواد مخدر و عنایت به بند 5 از ماده 5 قانون تشکیل دادگاه ­های عمومی و انقلاب با اعلام صلاحیت دادگاه انقلاب گنبدکاوس حل اختلاف می ­شود» بنا به مراتب به شرح آتی مبادرت به اظهارنظر می ­نماید. نظریه – همانطور که ملاحظه می­ فرمایید آقایان دادرسان دادگاه ­های تجدید­نظر استان گلستان در استنباط از بند 5 از ماده 5 قانون تشکیل دادگاه ­های عمومی و انقلاب و مواد 219 و 220 از قانون آیین دادرسی دادگاه ­های عمومی و انقلاب در امور کیفری رویه­ های مختلفی اتخاذ کرده ­اند بدین توضیح در مورد رسیدگی به جرائم اطفال در امر مواد مخدر شعبه سوم دادگاه تجدید­نظر استان گلستان دادگاه عمومی (جانشین دادگاه اطفال) گرگان را صالح به رسیدگی دانسته، لیکن شعبه پنجم دادگاه تجدید­نظر استان گلستان به عکس دادگاه انقلاب اسلامی گنبد کاوس را صالح به رسیدگی تشخیص داده و لذا تقاضا دارد دستور فرمایید پرونده­ ها به منظور ایجاد رویه واحد به هیات عمومی محترم دیوان عالی کشور ارسال شود. معاون اول دادستان کل کشور – حسن فاخری به تاریخ روز سه ­شنبه: 1379/08/03 جلسه وحدت رویه قضایی هیات عمومی دیوان عالی کشور به ریاست حضرت آیت ­الله محمد محمدی گیلانی رئیس دیوان عالی کشور و با حضور جناب آقای حسن فاخری معاون اول دادستان محترم کل کشور و جنابان آقایان روسا و مستشاران واعضاء معاون شعب حقوقی و کیفری دیوان عالی کشور تشکیل گردید. پس از طرح موضوع و قرائت گزارش و استماع عقیده جناب آقای حسن فاخری معاون اول دادستان محترم کل کشور مبنی بر: «با توجه به صراحت مواد 219 و 220 قانون آیین دادرسی دادگاه­ های عمومی و انقلاب در امور کیفری که مقرر داشته جرائم اطفال باید در دادگاه اطفال و یا دادگاه جانشین (دادگاه عمومی) مورد رسیدگی قرار گیرد و در واقع قانون اخیرالصدور مزبور در خصوص بزه اطفال در امر مواد مخدر تخصیص یافته است و لذا رای صادره از شعبه سوم دادگاه تجدید­نظر استان گلستان موجه بوده و مورد تایید اینجانب است». مشاوره نموده و اکثریت قریب به اتفاق بدین شرح رای داده‌اند. رای شماره 651 - 1379/08/03 بسمه تعالی رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور تبصره ماده 220 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 مقرر داشته که به کلیه جرائم اشخاص کمتر از 18 سال تمام بر طبق مقررات عمومی در دادگاه اطفال رسیدگی می‌شود و نظر به اینکه فلسفه وضع قانون دادگاه اطفال مبنی بر تربیت و تهذیب می­ باشد و نیز خصوصیات جسمی و روای و اصل عدم مسئولیت اطفال بزهکار ایجاب کرده که قانونگذار با رعایت قاعده حمایت از مجرم دادگاه خاصی را در مورد رسیدگی به مطلق جرائم آن ­ها تشکیل دهد و با توجه به اینکه به موجب ماده 308 قانون مزبور، دادگاه­ های عمومی و انقلاب فقط براساس این قانون عمل می ­نمایند و کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون نسبت به دادگاه­ های عمومی و انقلاب الغاء گردیده است لذا رای صادره از شعبه سوم دادگاه تجدید­نظر استان گلستان که با این نظر مطابقت انطباق دارد به اکثریت آراء اعضاء هیات عمومی دیوان عالی کشور قانونی و مطابق موازین شرع تشخیص می­ شود. این رای بر طبق ماده 270 قانون آیین دادرسی دادگاه­ های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب سال 1378 برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاه ­ها لازم ­الاتباع است.