header_background
logo
رأی وحدت رویه شماره 776 حقوق کیفری مواد مخدر

رای وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/02/10 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور

تاریخ رأی: 1398/02/10
ردیف پرونده: 98/10
مرجع صادرکننده: هیات عمومی دیوان عالی کشور
تحلیل اختصاصی رأی

این رأی چه می‌گوید و کجا کاربرد دارد؟

این بخش برای فهم سریع رأی تهیه شده است؛ متن رسمی و کامل رأی در ادامه صفحه قرار دارد.

رفتن مستقیم به متن رسمی رأی
مسئله حقوقی

رأی وحدت رویه شماره 776 درباره عنوان، مسئولیت یا اثر کیفری «مواد مخدر» چه قاعده‌ای مقرر کرده است؟

خلاصه رأی

بر پایه این رأی، مستنبط از مقررات ماده 9 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376/8/17 مجمع تشخیص مصلحت نظام، این است که برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار، نسبت به مرتکبین جرایم موضوع بندهای یک تا پنج ماده هشت این قانون، انطباق جرم مذکور در هر بند، با محکومیت سابق مربوط به همان بند، از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و با این وصف مقررات عمومی ماده 137 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در این موارد حاکم نیست و رای شعبه چهل و چهارم دیوان عالی کشور که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص می‌گردد. هیات‌ عمومی دیوان‌ عالی‌ کشور.

کاربرد عملی رأی

کاربرد عملی رأی شماره 776 مورخ 1398/02/10: در ارزیابی عنوان اتهام، مسئولیت یا نتیجه کیفری، پرسش محوری این است که «رأی وحدت رویه شماره 776 درباره عنوان، مسئولیت یا اثر کیفری «مواد مخدر» چه قاعده‌ای مقرر کرده است؟». وقایع پرونده و شرایط قانونی باید با معیار مقرر در این رأی تطبیق داده شود. اعتبار فعلی مقررات مورد استناد رأی نیز باید متناسب با زمان و قانون حاکم بر پرونده جداگانه بررسی شود.

متن و مستندات رسمی رأی

متن رسمی رأی با ساختار بخش‌بندی‌شده

رای وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/02/10 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور مستنبط از مقررات ماده 9 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر این است که برای اعمال تشدید مجازات در اثر تکرار جرم، لازم است که جرم فعلی و محکومیت قبلی از حیث مقدار مواد مخدر و بند مربوطه در ماده 8 یکسان باشند. بنابراین، مقررات عمومی ماده 137 قانون مجازات اسلامی در این موارد حاکم نیست. مقدمه جلسه هیات ‌عمومی دیوان عالی کشور در مورد پرونده وحدت رویه ردیف 98/10 راس ساعت 8:30 روز سه‌شنبه مورخ 1398/2/10 به ‌ریاست حجت‌الاسلام‌ والمسلمین جناب آقای سیداحمد مرتضوی مقدم رئیس محترم دیوان ‌‌عالی ‌‌کشور و با حضور حجت‌‌الاسلام‌ والمسلمین جناب آقای محمد جعفر منتظری دادستان محترم ‌کل‌ کشور و شرکت آقایان روسا، مستشاران و اعضای ‌معاون کلیه شعب دیوان‌عالی‌کشور، در سالن هیات‌ عمومی تشکیل شد و پس از تلاوت آیاتی از کلام الله مجید و قرائت گزارش ‌پرونده و طرح و بررسی نظریات مختلف اعضای شرکت‌‌کننده در خصوص مورد و استماع نظر دادستان محترم ‌کل‌ کشور که به ‌ترتیب‌ ذیل منعکس ‌می‌گردد، به ‌صدور رای وحدت‌ رویه ‌قضایی شماره 776 - 1398/2/10 منتهی گردید. الف: گزارش پرونده احتراماً به استحضار می‌رساند رئیس محترم دادگاه انقلاب اسلامی کرمان به شرح نامه شماره 9710113418100187 - 19/4/97 اعلام کرده است در دو شعبه محترم دیوان عالی کشور در موضوع واحد آراء متفاوتی صادر گردیده که خلاصه جریان پرونده‌های مربوط به شرح زیر گزارش می‌گردد: الف - به حکایت پرونده کلاسه 1/440/80000 شعبه چهل و چهارم دیوان عالی کشور آقای محمدرضا … در جریان بازرسی پلیس از منزل وی مقادیری مواد مخدر به میزان یک گرم و هشتاد سانت کشف می‌شود. سوابق کیفری متهم حکایت از داشتن سابقه در رابطه با نگهداری هروئین دو سانت، دو گرم و یک گرم هروئین دارد. نتیجتاً با صدور قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست در شعبه چهارم دادگاه انقلاب اسلامی کرمان طی دادنامه شماره 782 مورخ 31/5/96 در خصوص اتهام آقای محمدرضا … مبنی بر نگهداری یک گرم و هشتاد سانت هروئین و ارتکاب جرم برای بار پنجم و نگهداری دو عدد پایپ، دایرکردن مکان استعمال مواد مخدر مستنداً به بند 3 ماده 8 و ماده 9 و 14 و 20 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و ماده 134 قانون مجازات اسلامی به تحمل 12 سال و نیم حبس و پرداخت پنجاه میلیون ریال جزای نقدی بابت نگهداری مواد مخدر و تحمل یک سال و نیم حبس و پرداخت هفت میلیون و پانصدهزار ریال جزای نقدی و تحمل 34 ضربه شلاق بابت دایر کردن مکان استعمال مواد مخدر و پرداخت سیصدهزار ریال جزای نقدی بابت نگهداری پایپ‌ها به محکومیت مشارٌالیه اصدار حکم نموده است. رای شعبه چهل و چهارم دیوان عالی کشور به شماره دادنامه 9709970925800024 - 21/1/97 در مقام فرجام‌خواهی نسبت به رای مرقوم به این شرح صادر گردیده است: «با توجه به سوابق کیفری متهم از میان چهار فقره سابقه نگهداری مواد مخدر منتسب به وی تنها یک فقره آنها که نگهداری دو گرم هروئین است مشابه اتهام حال حاضر وی می‌باشد و سه فقره دیگر که نگهداری دو سانت و نگهداری بیست سانت و نگهداری یک گرم هروئین می‌باشد مشابه اتهام فعلی متهم که مشمول بند 3 ماده 8 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر است نمی‌باشد و تکرار جرم در مانحن‌فیه به تصریح ماده 9 قانون مرقوم می‌بایست تحت شمول همان بند ماده 8 باشد تا بتوان مجازات را تشدید کرد بنا به مراتب و صرف‌نظر از مطالب عنوان شده از سوی متهم نظر به‌اینکه مجازات تعیین شده برای متهم که می‌بایست تکرار جرم برای مرتبه دوم محسوب می‌شد خلاف موازین قانونی تشخیص داده می‌شود لذا دادنامه فرجام‌خواسته نقض و برای رسیدگی قانونی و تعیین مجازات صحیح برای متهم به شعبه هم‌عرض ارجاع می‌شود.» ب - به دلالت پرونده شعبه چهل و نهم دیوان عالی کشور خانم مهدیه … به اتهام نگهداری یک گرم و پنج سانت هروئین و یکصد و سی گرم شربت متادون و یک گرم و بیست سانت قرص متادون با توجه به دلائل مضبوط در پرونده مستنداً به بند 2 ماده 5 و بند 3 ماده 8 و ماده 9 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام در مورد متادون به پرداخت شش میلیون و هشتصد هزار ریال جزای نقدی و تحمل بیست ضربه شلاق و در مورد هروئین تکرار بار پنجم به تحمل 12 سال حبس و چهل ضربه شلاق و پرداخت جزای نقدی از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی کرمان محکوم می‌گردد. حکم مذکور از سوی شعبه محترم چهل و نهم دیوان عالی کشور به موجب دادنامه شماره 9509970937300379 - 20/5/95 به شرح زیر عیناً تایید می‌گردد. «در خصوص فرجام‌خواهی خانم مهدیه … از دادنامه شماره 9509973418100333 - 8/3/95 صادره از شعبه اول دادگاه انقلاب کرمان به اتهام نگهداری یک گرم و پنج سانت هروئین و یکصد و سی گرم متادون و غیره علاوه بر جزای نقدی و شلاق با لحاظ سوابق به 12 سال حبس تعزیری محکوم گردیده است توجهاً به اوراق پرونده نظر به اینکه ایراد و اعتراض موثر و موجهی که موجب نقض دادنامه گردد از ناحیه فرجام‌خواه ارائه نگردیده است فلذا مستنداً به بند الف از ماده 460 قانون آیین دادرسی کیفری ضمن رد اعتراض دادنامه معترض‌ٌعنه ابرام و تایید می‌گردد رای صادره قطعی می‌باشد.» همانگونه که ملاحظه می‌فرمایید در خصوص اینکه آیا تکرار موضوع ماده 9 قانون مبارزه با مواد مخدر حتماً باید جرائم ارتکابی از یک نوع و یک بند ماده 8 باشد یا اینکه بر بندهای متفاوت از ماده 8 نیز موضوع ماده 9 صادق است شعبه چهل و نهم دیوان حکمی که موضوع ماده 9 بر اساس بندهای مختلف ماده 8 لحاظ شده را تایید و شعبه چهل و چهارم مشابه همین حکم را نقض فرموده‌اند؛ بنا به مراتب فوق چون در دو شعبه دیوان عالی کشور نسبت به موارد مشابه با اختلاف استنباط از قانون رویه‌های مختلف اتخاذ شده است لذا طرح موضوع را مستنداً به ماده 471 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 1392 در هیات عمومی محترم دیوان عالی کشور به منظور ایجاد رویه واحد تقاضا می‌نماید. معاون قضایی دیوان عالی کشور - حسین مختاری ب: نظریه دادستان کل کشور «بر اساس گزارش پیوست، شخصی مرتکب حمل و نگهداری مواد مخدر از نوع هروئین به میزان 80/1 گرم موضوع ماده 8 قانون مبارزه با مواد مخدر شده است. متهم در خصوص حمل مواد مخدر از نوع هروئین دارای چهار فقره سابقه محکومیت به شرح زیر می‌باشد: نگهداری دو سانت - 20 سانت - یک گرم - 2 گرم. ماده 9 همان قانون در مقام بیان تشدید مجازات برای کسانی که مرتکب تکرار جرم از همان نوع شده‌اند مقرر می‌دارد: «مجازات‌های مرتکبین جرایم مذکور در بندهای 1 تا 5 ماده 8 برای بار دوم یک برابر و نیم مجازات مذکور در هر بند و برای بار سوم دو برابر میزان مقرر در هر بند خواهد بود…» اینک سوال این است متهم مذکور مسئول تکرار جرم برای بار پنجم است یا مسئول تکرار برای بار دوم چون فقط یک فقره سابقه محکومیت وی از نظر میزان مواد مخدر مشابه جرم ارتکابی فعلی اوست. شعب چهل و چهارم و چهل و نهم دیوان عالی کشور اختلاف نظر دارند. شعبه چهل و چهارم معتقدند که این پرونده مشمول تکرار فقط برای بار دوم است چون سوابق دیگر متهم مشابه جرم ارتکابی فعلی نیست ولیکن شعبه چهل و نهم معتقد است که صرف داشتن سابقه محکومیت برای تشدید مجازات کافی است و ضرورت ندارد که سابقه متهم از نوع جرم فعلی باشد از نظر میزان مواد. به نظر می‌رسد نظر شعبه چهل و چهارم دیوان صائب و منطبق با موازین قانونی است زیرا عبارت «در هر بند» مندرج در ماده 9 به صراحت بیانگر همین برداشت است یعنی جرم دوم زمانی مشمول مقررات ماده 9 خواهد بود که تکرار همان جرم نخست باشد تا بتوان مجازات وی را تشدید کرد. توسعه تحقق تکرار جرم به موارد مشابه دیگر، نوعی توسعه جرم‌انگاری است که علاوه بر نقض اصل تفسیر ادبی، نقض اصل تفسیر مضیق قوانین جزایی نیز محسوب می‌شود.» ج: رای وحدت‌ رویه شماره 776 - 1398/02/10 هیات‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشور مستنبط از مقررات ماده 9 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376/8/17 مجمع تشخیص مصلحت نظام، این است که برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار، نسبت به مرتکبین جرایم موضوع بندهای یک تا پنج ماده هشت این قانون، انطباق جرم مذکور در هر بند، با محکومیت سابق مربوط به همان بند، از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و با این وصف مقررات عمومی ماده 137 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در این موارد حاکم نیست و رای شعبه چهل و چهارم دیوان عالی کشور که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص می‌گردد. این رای به استناد قسمت اخیر ماده 471 قانون آیین دادرسی کیفری، در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاه‌ها و سایر مراجع اعم از قضایی و غیر آن لازم‌الاتباع است. هیات‌ عمومی دیوان‌ عالی‌ کشور

نظریات مشورتی مرتبط

نظریات مشورتی مرتبط با مسئله این رأی

7
نظریه 7/1402/107 1402/07/17

نظریه مشورتی شماره 7/1402/107 مورخ 1402/07/17

باز کردن
پرسش
احتراما به استحضار می‌رساند در موارد ذیل محکوم‌علیهم دارای حداقل دو محکومیت قطعی در اجرای احکام کیفری بوده که قاعدتاً یا باید مشمول قواعد تعدد یا تکرار موضوع مواد 134 و 137 قانون مجازات اسلامی و 510 و 511 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی واتقلاب در امور کیفری گردند؛ ولی به علل ذیل قواعد تعدد یا تکرار حسب مورد شامل‌شان نمی‌گردد و اجرای حکم دو پرونده با مشکل مواجه شده و مشخص نیست که آیا باید هر دو مجازات اجرا گردند یا قاعده خاصی شامل‌شان گردد. در پرونده اول، پرونده در راستای اعمال ماده 511 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری در جهت اتخاذ تصمیم مناسب ارسال گردید احکام صادره بدین شرح می‌باشد: 1- به موجب دادنامه شماره..... مورخ 1401/6/15 صادره از یکی از شعب کیفری دو در مقام رد درخواست واخواهی به اتهام سرقت موبایل به تحمل 6 ماه حبس و تحمل 30 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت رد مال در حق شاکی محکوم گردیده است (تاریخ وقوع جرم 1400/3/10). 2- ایشان همچنین به موجب دادنامه تجمیعی شماره... مورخ 1399/12/28 صادره از یکی از شعب دادگاه انقلاب اسلامی دادگستری به اتهام نگهداری 1/80 گرم هروئین به تحمل 2 سال و 2 ماه حبس و 30 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت 12600000 ریال جزای نقدی (به تاریخ وقوع جرم 1398/7/17) و به اتهام نگهداری 10 عدد قرص متادون به پرداخت 150000 ریال جزای نقدی و به اتهام 14/80 گرم شیشه و هرویین به تحمل 6 سال حبس و 55 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت مبلغ 45000000 ریال جزای نقدی و به اتهام نگهداری یک گرم گراس و 6 عدد قرص متادون به تحمل 1 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت مبلغ 160000 ریال جزای نقدی (به تاریخ وقوع جرم 1398/4/2) محکوم شده است. پرونده پس از ارسال به دادگاه کیفری دو، دادگاه موخر برابر اعمال قواعد تکرار بیان داشتند که با عنایت به نوع جرم که رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه انقلاب بوده و اینکه قواعد تکرار جرم در این‌گونه بزه‌ها مطابق قانون اصلاح مبارزه با مواد مخدر تابع نظام و قواعد خاص و رسیدگی افتراقی می‌باشد و امکان اعمال تکرار جرم در این‌گونه موارد از سوی کیفری دو منتفی می‌باشد پرونده را اعاده نموده است. 2- در پرونده دوم در خصوص محکوم‌علیه پرونده در راستای اعمال ماده 511 قانون آیین دادرسی به یکی از شعب دادگاه انقلاب اسلامی دادگستری شهرستان قزوین جهت اتخاذ تصمیم مناسب ارسال گردید. احکام صادره بدین شرح می‌باشد: 1- به موجب دادنامه شماره.... مورخ 1399/7/23 صادره از یکی از شعب دادگاه انقلاب به اتهام نگهداری مواد مخدر از نوع هرویین به میزان 7/30 و از نوع شیشه به میزان یک گرم به تحمل 3 سال و 9 ماه حبس و تحمل 35 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت 13300000 ریال جزای نقدی در حق صندوق دولت و ضبط کلیه مواد مخدر محکوم گردیده است. تاریخ وقوع جرم 1399/4/25. 2- ایشان همچنین به موجب دادنامه شماره.... مورخ 1401/9/3 صادره از یکی از شعب دادگاه انقلاب به اتهام نگهداری 20 گرم هرویین به تحمل 11 سال و 8 ماه حبس و تحمل 44 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت 40000000 تومان جزای نقدی در حق صندوق دولت محکوم شده است که در دادنامه... مورخ 1401/10/14 یک چهارم از مجازات‌های وی کسر شده است. تاریخ وقوع جزم 1400/11/8. پس از ارسال به شعبه گزینه دو بیان داشتند با عنایت به رای وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 دادنامه صادره این شعبه مشمول قواعد تکرار جرم نمی‌گردد. 3- در پرونده سوم در راستای اعمال ماده 510 قانون آیین دادرسی به یکی از شعب دادگاه جهت اتخاذ تصمیم مناسب ارسال گردد. احکام صادره بدین شرح می‌باشد: 1- ایشان به موجب دادنامه شماره... مورخ 1397/7/11 صادره از یکی از شعب دادگاه به اتهام نگهداری 1 کیلو و 990 گرم شیشه به تحمل 25 سال و 1 ماه حبس و پرداخت 1 میلیارد و 500 میلیون ریال جزای نقدی محکوم شده است که در دادنامه... مورخ 1397/8/29 در مقام اعمال ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری یک چهارم از مجازات وی کسر شده است. تاریخ وقوع جرم 1397/7/8. 2- همچنین به موجب دادنامه شماره... مورخ 1400/6/17 صادره از یکی از شعب دادگاه انقلاب به اتهام نگهداری و فروش 4 کیلو شیشه و 170 گرم و 90 سانت قرص بوپرنورفین به تحمل 30 سال حبس تعزیری و پرداخت 5 میلیارد و 600 میلیون ریال جزای نقدی برای نگهداری شیشه و 25 میلیون ریال جزای نقدی بدل 6 ماه حبس تعزیری برای نگهداری قرص بوپرنورفین ضبط کلیه مواد مخدر محکوم گردیده است که با توجه به اعمال ماده 442 قانون آیین دادرسی کیفری در دادنامه... مورخ 1400/8/23 یک چهارم مجازات وی کسر گردیده است. تاریخ وقوع جرم 1399/7/15. که پس از ارسال پرونده به شعبه (هر دو رای را یک شعبه صادر نموده است) بیان داشتند در صورت اعمال قواعد تکرار نسبت دادنامه دوم مجازات اخیرالذکر تبدیل به اعدام می‌گردد؛ فلذا مشمول قواعد تکرار نمی‌گردد. 4- در پرونده بعدی، پرونده در راستای اعمال ماده 511 قانون آیین دادرسی به یکی از شعب دادگاه انقلاب جهت اتخاذ تصمیم مناسب ارسال گردد. احکام صادره بدین شرح می‌باشد: 1- ایشان همچنین به موجب دادنامه شماره... مورخ 1397/10/11 صادره از یکی از شعب دادگاه انقلاب شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی دادگستری شهرستان قزوین به اتهام نگهداری 13 گرم هرویین و یک عدد پایپ به تحمل 7 سال حبس و تحمل 35 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت 36000000 ریال جزای نقدی و به اتهام نگهداری یک عدد پایپ به تحمل 20 ضربه شلاق محکوم شده است که در دادنامه... مورخ 1397/11/24 یک چهارم از مجازات کسر شده است. تاریخ وقوع جرم 1396/10/27. 2- به موجب دادنامه شماره... مورخ 1398/12/13 صادره از یکی از شعب دادگاه انقلاب به اتهام نگهداری 1/20 گرم هرویین و 50 سانتی گرم شیشه به تحمل دو سال و 8 ماه حبس و تحمل 39 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت مبلغ 16200000 ریال جزای نقدی در حق صندوق دولت و ضبط کلیه مواد مخدر محکوم گردیده است. تاریخ وقوع جرم 1398/11/4. که دادگاه بیان داشته نظر به رای وحدت رویه شماره 776 مشمول قواعد تکرار نمی‌گردد؛ فلذا از شما مقام محترم درخواست ارشاد نسبت به اینکه در موارد بالا و مشابه آن کدام یک از مجازات‌ها و طبق کدام قاعده اجرا گردند را دارم.
پاسخ
اصل بر این است که هرکس برای ارتکاب جرمی محکوم شود مجازات مندرج در آن حکم در مورد وی اجرا می‌شود و عدم اجرای مجازات، امری استثنایی و نیازمند تصریح قانونی است که در مورد تعدد جرم این تصریح قانونی وجود دارد؛ ولی در مورد تکرار جرم، چنین استثنایی مقرر نشده است؛ بنابراین در فرض سوال، در تعدد جرایم تعزیری برابر بندهای «ث» و «ح» ذیل ماده 134 قانون مجازات اسلامی اصلاحی 1399 فقط مجازات اشد مندرج در دادنامه یا مجازات اشد مقرر در حکم تجمیعی با شرایط مقرر در بندهای یاد‌شده اجرا می‌شود و چنانچه مرتکب، محکومیت کیفری دیگری که مشمول مقررات تکرار جرایم تعزیری است نیز داشته باشد، مجازات اخیر نیز در مورد وی اجرا می‌شود.
نظریه 7/1400/81 1400/02/22

نظریه مشورتی شماره 7/1400/81 مورخ 1400/02/22

باز کردن
پرسش
قانون مبارزه با مواد مخدر که قانون خاص است، در بعضی از موضوعات برای تکرار جرم مجازات تعیین کرده و در بعضی موارد نیز ساکت است و از باب مثال، ماده 6 این قانون در خصوص تکرار بندهای 1 و 2 و 3 ماده 5 تعیین تکلیف کرده و موضوع تکرار در بندهای 4 و 5 و 6 این ماده در همان بند تعیین تکلیف شده است؛ به طوری که بندهای 1 و 2 و 3 نیز تکرار یکدیگر می‌باشند، ولی تکرار سایر بندها محسوب نمی‌شوند؛ همچنین بندهای 4 و 5 و 6 نیز تکرار به حساب نمی‌آیند. حال سوال این است که چنانچه شخصی مرتکب جرم موضوع بند 5 ماده 5 شده باشد و سابقه قبلی وی محکومیت قطعی موضوع بند 4 باشد، آیا در این خصوص قانون ساکت است و می‌توان به استناد ماده 137 قانون مجازات اسلامی مجازات را تشدید کرد؟
پاسخ
اولاً، مقررات قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 عام است وعلی‌الاصول باید در کلیه جرایم رعایت شود؛ مع‌هذا قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر با اصلاحات والحاقات بعدی، قانون خاص است؛ لذا در هر مورد که حکم خاصی دراین قانون وجود دارد، باید بر اساس همین قانون عمل شود و در مواردی که قانون مذکور ساکت است، باید طبق مقررات عام قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 عمل شود. در خصوص تکرار جرم، چون طبق مواد 14، 9، 6، 5، 2 و 39 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر با اصلاحات بعدی مقررات خاصی پیش‌بینی شده است و قانون در این خصوص ساکت نیست، لذا در تکرار جرایم موضوع این قانون باید طبق این مقررات عمل شود. ثانیاً، مستنبط از بندهای 4، 5 و 6 ماده 5 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر این است که برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار نسبت به مرتکبان جرایم موضوع بندهای موصوف، انطباق جرم مذکور در هر بند با محکومیت سابق مربوط به همان بند از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و لذا با عنایت به ملاک رأی وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 هیأت عمومی دیوان عالی کشور، در فرض سوال که مرتکب با وجود یک سابقه محکومیت قطعی موضوع بند 4 ماده 5 مرتکب جرم موضوع بند 5 ماده 5 قانون مبارزه با مواد مخدر شده است، مقررات عمومی ماده 137 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 حاکم نیست.
نظریه 7/99/565 1399/05/14

نظریه مشورتی شماره 7/99/565 مورخ 1399/05/14

باز کردن
پرسش
در پرونده‌ای متهم به اتهام حمل 2 گرم هرویین با رعایت قاعده تناسب به مجازات محکوم شده و رای قطعی گردیده و مجددا همان متهم در زمان اجرای حکم با 5 گرم شیشه دستگیر و دادگاه رای قانونی را صادر نموده و رای قطعی و جهت اجرا به واحد اجرای احکام ارسال شده است و واحد اجرای احکام کیفری وفق ماده 510 قانون آیین دادرسی کیفری پرونده‌ها را برای صدور رای واحد اعاده نموده است حال سوال این است که دادگاه باید تمامی آرای سابق را نقض و اوزان موارد مخدر را که همگی از ماده 8 قانون مبارزه با مواد مخدر هستند جمع و یک مجازات صادر کند و یا اینکه برای هر یک جداگانه رای صادر کند و آیا در این موارد هم باید تناسب میزان مواد مخدر با مجازات را رعایت کند و یا اینکه حداکثر مجازات همان بند مشمول را بدون توجه به تناسب بدهد و آیا رای اخیر صادر شده قطعی است یا قابل تجدیدنظر؟
پاسخ
اولاً: هر چند تعدد و تکرار جرم، هر دو از عوامل تشدید مجازاتند ولی کاملاً از هم متفاوتند و از حیث اجرای مجازات نیز تکرار جرم با تعدد جرم تفاوت دارد، بر همین اساس در فرض سوال که ناظر به تکرار جرم است نقض تمام احکام و صدور حکم واحد و اجرای مجازات اشد که از احکام ناظر به مقررات تعدد جرم موضوع مواد 134 قانون مجازات اسلامی 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدی و 510 قانون آیین دادرسی کیفری است منتفی و هر یک از محکومیت هایی که با رعایت مقررات مذکور در قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و روان‌گردان صادر گردیده است، به مورد اجرا گذارده خواهد شد. ثانیاً، رعایت تناسب در تعیین مجازات مرتکب که در مواد 4، 5 و 8 قانون مبارزه با مواد مخدر و روان گردان با اصلاحات و الحاقات بعدی آمده است، به این معنا است که دادگاه با توجه به میزان مواد مکشوفه در هر بند از سه ماده مذکور، مجازاتی بین حداقل و حداکثر تعیین کند و این امر بدان معنی نیست که مجازات کسی که مرتکب حمل و نگهداری یک گرم تریاک شده، طبق بند 1 ماده 5 قانون مزبور، لزوماً یک ضربه شلاق باشد، چه این‌که ملاک رعایت تناسب، عرف بوده و در نهایت، اتخاذ تصمیم در این خصوص با قاضی رسیدگی کننده است. ثالثاً، مطابق رأی وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 هیأت عمومی دیوان عالی کشور، برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار، نسبت به مرتکبین جرایم موضوع بند‌های یک تا پنج ماده هشت این قانون، انطباق جرم مذکور در هر بند با محکومیت سابق مربوط به همان بند از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و با این وصف، مقررات عمومی ماده 137 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در این موارد حاکم نیست؛ بنابراین در فرض سوال که محکومیت ناشی از ارتکاب جرم اولیه مرتکب (حمل 2 گرم هروئین) منطبق با بند 3 ماده 8 قانون مبارزه با مواد مخدر است و محکومیت ناشی از ارتکاب جرم دوم (نگهداری پنج گرم شیشه) منطبق با بند 4 ماده 8 قانون موصوف است. ارسال پرونده از سوی اجرای احکام جهت نقض حکم اخیر و صدور حکم بر اساس مقررات خاص تکرار جرم موضوع قانون مبارزه با مواد مخدر منتفی است. رابعاً، با عنایت به پاسخ مذکور در بند ثالثاً پاسخ به قسمت پایانی موضوع استعلام سالبه به انتفاع موضوع است.
نظریه 7/99/409 1399/04/18

نظریه مشورتی شماره 7/99/409 مورخ 1399/04/18

باز کردن
پرسش
در صورتی که متهم دارای سابقه محکومیت قطعی به تحمل ده سال حبس به اتهام حمل بیست کیلوگرم تریاک موضوع بند چهار ماده پنج قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1367 با اصلاحات و الحاقات بعدی باشد و در مرتبه دوم مرتکب جرم حمل دویست کیلوگرم تریاک موضوع بند شش ماده پنج قانون مزبور شود آیا سابقه مزبور در تشدید مجازات مرتکب موثر است و باید با لحاظ تکرار جرم موضوع بند شش آن ماده برای وی مجازات تعیین شود؟
پاسخ
مستنبط از بندهای 4، 5 و 6 ماده 5 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376 این است که برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار نسبت به مرتکبان جرایم موضوع بندهای موصوف، انطباق جرم مذکور در هر بند با محکومیت سابق مربوط به همان بند از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و ملاک رای وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 دیوان عالی کشور (در تفسیر مقررات ناظر به تکرار در جرایم مربوط به مواد مخدر) در همین راستاست./ت
نظریه 7/98/834 1398/07/20

نظریه مشورتی شماره 7/98/834 مورخ 1398/07/20

باز کردن
پرسش
احتراما در بازرسی از منزل مسکونی متهم در تاریخ 13/2/98 مقدار یک گرم هروئین کشف می‌گردد در تاریخ 20/2/98 در بازرسی از خودرو همان شخص که تاکنون دستگیر نشده است مقدار 3 گرم هروئین کشف می‌شود و سرانجام در تاریخ 30/2/98 آن شخص توسط مامورین دستگیر و در بازرسی بدنی از وی مقدار 70 سانت شیشه کشف می‌گردد حال سوال آن است که: 1- آیا اعمال ارتکابی از طرف نامبرده در راستای قاعده تعدد مادی جرم و به لحاظ فواصل زمانی ارتکاب هر کدام دارای عنوان مجرمانه جداگانه می‌باشد که باید برای هر کدام مجازات خاص مقرر در بندهای 2 و 3 ماده 8 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر با اصلاحات و الحاقات بعدی را تعیین کرد یا آن که چون مواد کشف شده از یک خانواده و یک نوع می‌باشد باید با اعمال قاعده تجمیع مواد صرفا یک مجازات تعیین کرد؟ 2- چنان‌چه در فرض سوال متهم دارای یک فقره سابقه محکومیت کیفری به تحمل حبس پرداخت جزای نقدی و تحمل شلاق از جهت ارتکاب بزه نگهداری دو گرم هروئین در سال 96 باشد در اجرای رای رویه هیات عمومی دیوان‌عالی کشور به شماره 776 و تاریخ 10/2/98 و اعمال مقررات تکرار جرم دادگاه با چه تکلیفی مواجه می‌باشد؟ آیا با لحاظ قاعده تجمیع مواد مقررات تکرار جرم برای کلیه عناوین اتهامی اعمال می‌شود یا صرفا برای یکی از عناوین؟ خواهشمند است دستور فرمایید با طرح موضوع در کمیسیون‌های تخصصی مربوطه نظریه آن کمیسیون جهت ارشاد و بهره برداری به این حوزه قضایی اعلام وارسال گردد.
پاسخ
1- چنانچه متهم پیش از صدور حکم قطعی، در دفعات متعدد مرتکب جرایم موضوع مواد 4 یا 5 یا 8 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر گردیده باشد، با توجه به تعدد رفتار ارتکابی، موضوع مشمول مقررات تعدد جرم بوده و مجازات مرتکب باید برابر ماده 134 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، تعیین شود، ولی چنانچه متهم با رفتار واحد مرتکب جرم گردیده و مواد مخدر به دفعات (در زمان‌های مختلف) از وی کشف شود، هرگاه مواد مکشوفه همگی از جنس موضوع یک ماده از قانون مبارزه با مواد مخدر باشد؛ مثلاً همگی از جنس موضوع ماده 5 یا 8 قانون مذکور باشد، چون بر اساس مجموع میزان مواد مکشوفه و رعایت تناسب، یک مجازات تعیین می‌شود، لذا منصرف از مقررات تعدد جرم موضوع ماده 134 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است و هرگاه مواد مکشوفه از جنس دو یا چند ماده از قانون فوق‌الذکر باشد، مجازات مرتکب باید بر اساس مقررات تعدد جرم موضوع ماده 134 قانون پیش گفته، تعیین شود. 2- با عنایت به مراتب مذکور در پاسخ به سوال اول و از آن جا که مجموع مواد مکشوفه در فرض سوال (چهار گرم و هفتاد سانت هروئین و شیشه) همگی از جنس موضوع ماده 8 قانون مبارزه با مواد مخدر است که بر اساس مجموع میزان مواد مکشوفه و با رعایت تناسب «مشمول بند 4 ماده 8 قانون مذکور» می‌باشد و به دلالت رأی وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار نسبت به مرتکبین جرایم موضوع بندهای 1 تا 5 ماده 8 این قانون، انطباق جرم مذکور در هر بند با محکومیت سابق مربوط به همان بند از حیث مقدار مواد مخدر لازم است، لذا اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار جرم نسبت به متهم که دارای یک فقره «سابقه محکومیت موضوع بند 3 ماده 8 است»، منتفی است.
نظریه 7/98/417 1398/06/03

نظریه مشورتی شماره 7/98/417 مورخ 1398/06/03

باز کردن
پرسش
عطف به نامه 7/98/93 مورخ 98/2/24 و پیرو نامه 9016/37/34001 مورخ 98/1/28 منظور از سوال آن است که اولا در خصوص بندهای 4 و 5 مواد 4و 5 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن آیا صرفاً در صورت ارتکاب جرم مذکور در همان بندها مرتکب مشمول مقررات مربوط به تکرار جرم خواهد شد یا آنکه صرف اینکه جرم ارتکابی از نوع جرایم مربوط به مواد مخدر باشد جهت تحقق تکرار جرم و اعمال مقررات مربوط به تکرار جرم کفایت می کند و میزان مواد موثر در مقام نیست؟ ثانیاً: در خصوص بند 1 و 2و 3 مواد 4 و 5 قانون مذکور و بندهای 1 تا 5 ماده 8 همان قانون برای اعمال مقررات تکرار جرم، صرف تکرار جرم و صرف نظر از انطباق یا عدم انطباق بزه ارتکابی یا بزه موضوع محکومیت قبلی چه در جرایم موضوع بندهای 4 و 5 و چه در جرایم موضوع بندهای 1 تا 5 ماده 8 آن قانون کفایت می کند؟ یا اینکه برای اعمال مقررات تکرار جرم ضرورتاً باید مقوله مواد کشف فعل منطبق با همان بندی باشد قبلا متهم بر اساس آن بند محکومیت قطعی کیفری حاصل نموده است؟
پاسخ
قسمت دوم؛ در اعمال مقررات تکرار موضوع بندهای 4 و 5 ماده 5 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن، میزان مواد مکشوفه در هر دو نوبت اول و دوم ملاک است؛ یعنی اگر متهم برای نوبت اول مرتکب بزه موضوع بندهای 4 یا 5 ماده 5 قانون موصوف گردید، در صورتی مقررات تکرار موضوع بند 4 یا 5 این قانون در مورد وی اعمال می‌شود که در مرتبه دوم نیز مرتکب بزه موضوع همان بند از ماده مذکور گردد. ثانیا، قسمت اول؛ با عنایت به صدر ماده 6 قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن، برای تحقق تکرار جرم موضوع صدر ماده موصوف، تکرار هر یک از بندهای 1، 2 و 3 مواد 4 یا 5 حسب مورد برای تحقق تکرار جرم موضوع «همان ماده» کافی است و متفاوت بودن رفتارهای مجرمانه (از حیث رکن مادی جرم) موضوع مواد 4 و 5 قانون موصوف در تحقق تکرار جرم موضوع همان ماده بی تأثیر است. قسمت دوم؛ با عنایت به رأی وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 هیئت عمومی دیوان عالی کشور، برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار، نسبت به مرتکبین جرایم موضوع بندهای 1 تا 5 ماده 8 این قانون، انطباق جرم مذکور در هر بند با محکومیت سابق مربوط به همان بند، از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و متفاوت بودن رفتارهای مجرمانه موضوع ماده 8 (از حیث رکن مادی جرم) در تحقق تکرار موضوع ناظر به فرض سوال بی تاثیر است.
نظریه 7/98/422 1398/05/27

نظریه مشورتی شماره 7/98/422 مورخ 1398/05/27

باز کردن
پرسش
در مورد بندهای 4 و 5 و 6 از ماده 5 قانون مبارزه با مواد مخدر که برای وزن خاصی از مواد مخدر تریاک مجازات تعیین نموده است و تکرار در ذیل هر بنداز آن آمده و باعث تشدید مجازات می‌باشد کسی که قبلا 150 کیلو تریاک حمل کرده و محکومیت قطعی یافته است اگر بار دوم مواد مخدر تریاک با وزن 25 کیلو تریاک حمل کند ایا مرتکب به اعدام یا حبس تعزیری درجه یک محکوم می‌شود ؟ به عبارتی تکرار هر بند مخصوص همان بند و موجب تشدید مجازات است یا در فرض مثال وقتی کسی قبلا 150 کیلو تریاک حمل نموده است و الان 25 کیلو تریاک حمل نموده است به طریق اولی باید با وصف بار دوم بیش از 20 کیلو گرم تریاک محکوم شود؟ توضیح اینکه به نظر می‌رسد مقنن وقتی ذیل هر بند از بندهای 4 و 5و 6 از ماده 5 از قانون مبارزه با مواد مخدر تکرار را ذکر نموده و باعث تشدید دانسته است باید تکرار باشد و برای تشدید باید میزان مخصوص هر بند را در نظر گرفت والا چه لزومی به ذکر بندهای جداگانه و قید تکرار بند داشت به خصوص که در بعضی از موارد موجب مجازات اعدام می‌شود که حد است و باید احتیاط کرد.
پاسخ
مستنبط از بندهای 4، 5 و 6 ماده 5 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376 این است که برای اعمال مقررات تشدید مجازات در اثر تکرار نسبت به مرتکبان جرایم موضوع بندهای موصوف، انطباق جرم مذکور در هر بند با محکومیت سابق مربوط به همان بند از حیث مقدار مواد مخدر لازم است و ملاک رای وحدت رویه شماره 776 مورخ 1398/2/10 دیوان عالی کشور (در تفسیر مقررات ناظر به تکرار در جرایم مربوط به مواد مخدر) در همین راستاست. بنابراین فرض سوال از قلمرو ماده 45 الحاقی قانون مبارزه با مواد مخدر و احکام و آثار ناظر به آن خروج موضوعی دارد.